فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه شهاب‌سنگ‌ها به‌عنوان موادی که تاریخ خلقت جهان را ذخیره کرده‌اند، مورد توجه محققان هستند. این در حالی است که سنگ‌شناسی شهاب‌سنگ‌ها در کشور ما کمتر مورد توجه قرار گرفته است. در این تحقیق دو قطعه شهاب سنگ کشف شده در کویر شهداد واقع در جنوب غربی دره لوت مورد بررسی‌های پتروگرافی و ژئوشیمیایی قرار گرفته‌اند. گزارش کشف این شهاب سنگ در سال 2018 در بولتن جهانی ثبت شده است. در حال حاضر، تنوع قابل توجهی از موضوعات در تحقیقات شهاب سنگ وجود دارد. علاوه بر این، مطالعات گسترده پتروگرافی و ژئوشیمیایی در زمینه طبقه­بندی و سنگ‌شناسی این سنگ‌ها در حال انجام است. به­طور کلی، تحقیقات گسترده و تخصصی در این زمینه در اکثر دانشگاه‌های مطرح جهان، از جمله مراکز علمی اروپایی و آمریکایی (به عنوان مثال، مرکز شهاب سنگ ناسا و آزمایشگاه G-Time دانشگاه بروکسل) انجام می‌شود. شهاب‌سنگ مورد مطالعه همچنین بزرگترین شهاب سنگ کندریتی کشف شده در ایران است. این امر موضوع این پژوهش را از نظر علمی اهمیت ویژه‌ای می‌بخشد. هدف اصلی این تحقیق طبقه­بندی پتروگرافی و ژئوشیمیایی این شهاب‌سنگ است. دو قطعه از این شهاب سنگ که بخشی از یک شهاب سنگ بزرگتر با جرم تخمینی 90 کیلوگرم را تشکیل می‌دهد، در منطقه‌ای به وسعت 5 کیلومتر مربع در بخش غربی کویر لوت و در مجاورت شهر شهداد در استان کرمان کشف شده است. مواد و روش­ها نمونه دستی شهاب‌سنگ‌های کویر لوت در ایران، سطحی کاملاً تیره از قهوه‌ای تیره تا سیاه را نشان می‌دهد. این شامل رگماکلیپت‌ها و شکستگی‌های کششی ناشی از برخورد با سطح زمین است. یک پوسته نازک ذوب شده، به قطر 1/0 میلی­متر، سطح نمونه را می‌پوشاند. این پوسته یک سطح سنگی تازه را با رنگ قهوه‌ای روشن و لکه‌های خاکستری تا قهوه‌ای روشن نشان می‌دهد. کندرول‌ها که به لکه‌ها معروف هستند، قطری بین 2/0 تا 5/0 میلی‌متر دارند و چگالی آن بین 60 تا 75 درصد سطح نمونه دستی است (شکل 3a)پوسته مذاب نازک با قطر 1/0 میلی­متر تقریباً تمام سطح نمونه را می‌پوشاند. وجود ترکیبات پیروکسن و الیوین در شهاب سنگ مورد مطالعه نشان می‌دهد که این نمونه از گروه کندریت‌های معمولیOC  بوده و در گروه کندریت­های L و H طبقه­ بندی می‌شود. بافت داخلی کندرول‌ها حاکی از آن است که این شهاب سنگ متعلق به گروه­های POP و BO است که با شهاب سنگ‌هایی همراه است که دمای بالا و سرعت خنک کننده 1000 تا 1500 درجه در ساعت را تجربه کرده‌اند. سه قطعه از این سنگ به منظور تجزیه و تحلیل شیمیایی با روش دستی خردایش و نزمایش شده است. نتایج و بحث وجود کانی‌های پیروکسن و الیوین در شهاب سنگ مورد مطالعه نشان می‌دهد که این نمونه از گروه کندریت‌های معمولی OC بوده و در گروه کندریت­های L و H طبقه­بندی می‌شود. بافت داخلی کندرول‌ها نشان می‌دهد که متعلق به گروه POP و BO است که مربوط به شهاب سنگ­هایی با دمای بالا و سرعت سرمایش 1000 تا 1500 درجه در ساعت است. نمودار نسبت Al/Mn در مقابل Zn/Mn  (شکل 6) مکان انواع مختلف کندریت‌های رایج و نمونه‌های معمولی کندریت‌ها (کندریت‌های شناخته شده از سراسر جهان) را نشان می‌دهد (Kallemeyn et al, 1991, 1994, 1996, 1978, 1989; Kallemeyn and Wasson, 1982). دایره­های آبی رنگ در این شکل نمایانگر شهاب سنگ شهداد هستند. ترکیب سیلیکات‌ها و مرزهای غضروفی شهاب‌سنگ مورد مطالعه نشان‌دهنده نوع چهارم سنگ‌شناسی است. با توجه به عدم اکسیداسیون قابل مشاهده فلز یا سولفید در نمونه و وجود طیف لیمویی رنگ، می‌توان استنباط کرد که درجه هوازدگی W0 است. در اکثر مقاطع بررسی شده از کریستال­های الیوین، یک سری شکستگی­های مسطح و نامنظم در سطح الیوین و شکستگی­های صفحه­ای در کانی پیروکسن مشاهده می‌شود که نشان دهنده ذوب مجدد است. نتیجه­ گیری با توجه به مقایسه نمودارهای ستونی عناصر کمیاب مربوط به شهاب‌سنگ‌های شهداد با کندریت‌های معمولی  Antonin (L4-5)ارائه شده است. ترکیب عناصر این دو گروه شهاب‌سنگ‌ها با کمی اختلاف شبیه به هم هستند که این قضیه تأییدی بر کندریت معمولی از نوع L5 بودن شهاب‌سنگ‌های شهداد است. رده‌بندی شهاب‌سنگ‌های شهداد به وسیله نمودارهای ژئوشیمیایی که براساس مقدار سیلیس و عناصر آلکالن است و نمودار عناصر آلکالی (Na2O, K2O)‌ در مقابل سیلیس آلکالی بودن شهاب‌سنگ‌های شهداد مشخص است. با توجه به تمام شواهد موجود بدنه سیارک مادر شهاب‌سنگ‌های کندریتی L5 شهداد، از نوع سیارکیS  کندریت معمولی است.