فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

استقرار رژیم تنشی معاصر در هر منطقه، نو زمین‌ساخت آن منطقه محسوب می‌شود. بررسی مورفولوژی حوضه‌ها با کمک نمایه‌های مختلف یکی از روش‌های برآورد وضعیت نوزمین‌ساخت آن منطقه می‌باشد که در دو دهه اخیر موردتوجه محققان بوده است. هدف این پژوهش، بررسی رابطه نو زمین‌ساخت و شکل حوضه‌های زنجان‌رود و مقایسه آن‌ها می‌باشد. زمین‌شناسی، توپوگرافی، لایه رقومی ارتفاع (DEM) دادهای پژوهش و نرم‌افزارهای GIS، WMS و Microsoft Ecxel نیز ابزارهای مفهومی پژوهش را تشکیل داده‌اند. نتایج نشان می‌دهد که بر اساس نمایه شکل حوضه (Bs)، 8 زیر حوضه با بالاترین ارقام در پهنه شمال‌غربی حوضه قرار داشته و حاکی از بالاترین سطح دخالت نوزمین‌ساخت این بخش از حوضه اصلی می‌باشد. قرار گرفتن 5 زیر حوضه با نمایه بالاتر از 4 در پهنه شمال‌غرب نیز می‌تواند تقویت‌کننده این فرضیه باشد. زیرا سطح فعالیت نوزمین‌ساختی در نیمه غربی نسبت به نیمه شرقی حوضه بالاتر است. این نتایج با پراکنش گسل‌های فعال منطقه نیز همخوانی دارد. در این میان، 18زیرحوضه با سطح پویایی پایین، در نیمه جنوب‌شرقی حوضه فراوانی بیشتری دارند. همچنین تحلیل‌ها نشان داد که ضلع جنوب‌شرقی ازنظر پویایی و دخالت زمین‌ساخت فعال در رده سوم قرار داشته و درنهایت ضلع شمال‌شرقی دارای پایین‌ترین سطح فعالیت نو زمین‌ساختی است. این پژوهش برای نخستین بار تمامی زیرحوضه-های زنجان‌رود را از منظر نو زمین‌ساخت و شکل حوضه‌ها موردبررسی قرار داده و مشخص کرد که شکل زیرحوضه‌ها در پهنه شمال‌غرب حوضه زنجان‌رود بیشتر متأثر از زمین‌ساخت بوده و از طرفی نمایه‌های مختلف همبستگی بالایی نداشته و به‌طور مجزا نتایج بهتری نشان می دهند.نتایج و بحثدر راستای اهداف تعیین‌شده برای مطالعه حاضر، ابتدا شکل زیرحوضه­های موردمطالعه با استفاده از نمایه­های مختلف کمّی سازی شد. سپس وضعیت ظاهری زیرحوضه­ها با استفاده از نمایه­های مختلف شکل حوضه ارزیابی و در ادامه نمایه­های مختلف شکل حوضه از نظر همخوانی در نتایج مربوط به زمین‌ساخت بررسی شدند. درنهایت نیز نو زمین‌ساخت زیرحوضه­ها با بهره­گیری از نتایج نمایه­های شکل حوضه و اطلاعات مربوط به گسل­های منطقه برآورد شده است. طبق ارقام به‌ دست‌ آمده نمایه­ها، زیر حوضه کزبر دارای بیشترین حد کشیدگی است که به همراه 7 زیر حوضه با کشیدگی بسیار بالا در نیمه غربی حوضه زنجان­رود تجمع یافته­اند. از میان 18 زیر حوضه با نمایه شکل 2 تا 3، فراوانی زیرحوضه­های این رده از نمایه شکل در نیمه جنوب­شرقی حوضه بیشتر است. از تعداد 8 زیر حوضه با نمایه شکل کمتر از 2 در نیمه شرقی حوضه زنجان­رود 1 زیر حوضه در پهنه شمالی و 7 زیر حوضه در پهنه جنوبی حوضه قرار دارند که در نیمه جنوب­شرقی متمرکز شده‌اند. زیر حوضه موسوم به بالادست به دلیل پوشش سرشاخه­های حوضه در مقیاس وسیع و نامتداول بودن شکل و در نتیجه قابل قیاس نبودن آن با سایر زیرحوضه­ها، در طبقه­بندی لحاظ نشده است.نتیجه­گیرینتیجه حاصل از طبقه­بندی نمایه­ها نشان داد که تمرکز زیرحوضه­های با کشیدگی و در نتیجه با تحرک نوزمین­ساختی بالا در محدوده شمال­غربی حوضه زنجان­رود و به­ویژه در پهنه شمالی این قسمت از حوضه است. این یافته تحقیق با آخرین نقشه تهیه‌ شده از گسل­های فعال منطقه همخوانی دارد که در آن تمرکز گسل­های فرعی (ازجمله گسل سهرین، گسل قره­چریان و گسل کناوند) در قسمت شمال‌غربی حوضه می­باشد. طبق نتایج به ‌دست ‌آمده از بررسی شکل حوضه­ها، ضلع جنوب‌غربی حوضه زنجان­رود دارای سطح متوسط فعالیت نو زمین‌ساخت است که این یافته در کنار نتایج مربوط به قسمت شمال­غربی می­تواند تقویت‌کننده فرضیه فعال­تر بودن نیمه غربی حوضه زنجان­رود نسبت به نیمه شرقی آن باشد. ضلع جنوب‌شرقی حوضه نیز دارای سطح تحرک زمین­ساختی متوسط بوده و نسبت به پهنه شمال­شرقی حوضه تحرک نوزمین­ساختی بالاتری دارد. همان‌طور که پژوهش­های پیشین نیز نشان داده­اند گسل­های متعددی در مورفولوژی منطقه دخیل هستند.