کانه‌زایی طلا، مس و فلزات همراه در محدوده هیرد شمالی، خراسان جنوبی، شرق ایران

نویسندگان

1 گروه زمین‌شناسی معدنی و آب، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

2 گروه زمین‌شناسی معدنی و آب، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

3 گروه زمین‌شناسی معدنی و آب، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

4 دانشکده زمین‌شناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.48308/esrj.2023.103546
چکیده

مقدمهمحدوده معدنی هیرد شمالی با مساحتی حدود 25 کیلومتر مربع در استان خراسان جنوبی و 140 کیلومتری جنوب شهرستان بیرجند واقع شده است. در این ناحیه توده‌های نفوذی متوسط تا اسیدی با ترکیب گرانودیوریت تا گرانیت نفوذ کرده و توالی آتشفشانی- رسوبی ترشیری را تحت­تأثیر قرار داده‌اند. در محدوده مورد مطالعه کانی­سازی با دگرسانی­های سیلیسی، سرسیتی، تورمالینی، کلریتی و کربناتی همراه است. ساختار و بافت این نهشته­ها شامل رگه­ها و رگه­های مسطح و به ندرت استوک ورک، پراکنده، بریده و توده­ای است.مواد و روش­هاپس از بررسی مطالعات کتابخانه­ای، بازدید میدانی از محدوده مورد نظر انجام شد. از تمامی واحدهای سنگ­شناسی موجود، توده معدنی و دگرسانی اطراف کانسار نمونه­برداری شد. 57 نمونه برای آنالیز ICP-MS و ICP-OES گرفته شد. مشخصات کلیه نمونه­های جمع­آوری شده و ایستگاه­های مورد مطالعه به دقت ثبت گردید. سپس نتایج آنالیز در نرم افزارهای مربوطه مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.نتایج و بحثکانی­سازی در محدوده مورد مطالعه به صورت رگه­هایی با ضخامت­های مختلف در امتداد شکستگی­ها و پهنه­های گسلی دیده می­شود و بیشترین کانی­سازی در بازالت­ها و آندزیت­بازالت محدوده رخ داده است. آمفیبول و پلاژیوکلاز عموماً به کلریت و سریسیت تبدیل شده­اند که نشان دهنده تأثیر آب­های جوی بر سنگ­های محدوده است. پیروکسن­ها نیز در ترکیب پس زمینه دیده می­شوند. در نمونه­های مورد تجزیه و تحلیل، 29 نمونه دارای مقادیر بالاتر از یک درصد مس هستند که از این تعداد 18 نمونه دارای مقادیر بالاتر از پنج درصد مس است. حداکثر مقدار مولیبدن در نمونه­های به دست آمده برابر با 1/1 درصد بود. 30 نمونه دارای مقادیر بالاتر از 12/0 درصد سرب و 12 نمونه دارای مقادیر بالاتر از 1 درصد سرب بوده و حداکثر میزان سرب اندازه گیری شده در نمونه­های این محدوده بالاتر از 3 درصد بوده است. 28 نمونه دارای مقادیر بالاتر از 2/0 درصد گوگرد و 3 نمونه دارای مقادیر بالاتر از 1 درصد گوگرد و حداکثر میزان گوگرد اندازه­گیری شده در نمونه­های این محدوده بالاتر از 3 درصد بوده است. با رسم نمودارهای همبستگی. عنصر مس نیز همبستگی خوبی با عنصر Mo دارد. (Al, Ti, Cr, Ni) Al با Ti و همچنین کروم همبستگی قوی با Ni دارد. عنصر طلا نیز به شدت با آهن و آرسنیک همبستگی دارد.نتیجه­گیریبررسی‌های ژئوشیمیایی عناصر همراه نشان می‌دهد که ماگمای منشأ کانی‌سازی در ناحیه هیرد شمالی حاصل فرورانش بوده و از این رو نوع I است. این بررسی‌ها نشان می‌دهد که طلای موجود در داخل ساختار پیریت قرار گرفته و با توجه به پاراژنز مس و مولیبدن و همچنین وجود مس به شکل کانی‌های کالکوپیریت می‌تواند نشان‌دهنده نزدیکی کانی‌سازی مس و مولیبدن باشد.