کانهزایی طلا، مس و فلزات همراه در محدوده هیرد شمالی، خراسان جنوبی، شرق ایران
نویسندگان
1 گروه زمینشناسی معدنی و آب، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
2 گروه زمینشناسی معدنی و آب، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
3 گروه زمینشناسی معدنی و آب، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
4 دانشکده زمینشناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
doi
10.48308/esrj.2023.103546چکیده
مقدمهمحدوده معدنی هیرد شمالی با مساحتی حدود 25 کیلومتر مربع در استان خراسان جنوبی و 140 کیلومتری جنوب شهرستان بیرجند واقع شده است. در این ناحیه تودههای نفوذی متوسط تا اسیدی با ترکیب گرانودیوریت تا گرانیت نفوذ کرده و توالی آتشفشانی- رسوبی ترشیری را تحتتأثیر قرار دادهاند. در محدوده مورد مطالعه کانیسازی با دگرسانیهای سیلیسی، سرسیتی، تورمالینی، کلریتی و کربناتی همراه است. ساختار و بافت این نهشتهها شامل رگهها و رگههای مسطح و به ندرت استوک ورک، پراکنده، بریده و تودهای است.مواد و روشهاپس از بررسی مطالعات کتابخانهای، بازدید میدانی از محدوده مورد نظر انجام شد. از تمامی واحدهای سنگشناسی موجود، توده معدنی و دگرسانی اطراف کانسار نمونهبرداری شد. 57 نمونه برای آنالیز ICP-MS و ICP-OES گرفته شد. مشخصات کلیه نمونههای جمعآوری شده و ایستگاههای مورد مطالعه به دقت ثبت گردید. سپس نتایج آنالیز در نرم افزارهای مربوطه مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.نتایج و بحثکانیسازی در محدوده مورد مطالعه به صورت رگههایی با ضخامتهای مختلف در امتداد شکستگیها و پهنههای گسلی دیده میشود و بیشترین کانیسازی در بازالتها و آندزیتبازالت محدوده رخ داده است. آمفیبول و پلاژیوکلاز عموماً به کلریت و سریسیت تبدیل شدهاند که نشان دهنده تأثیر آبهای جوی بر سنگهای محدوده است. پیروکسنها نیز در ترکیب پس زمینه دیده میشوند. در نمونههای مورد تجزیه و تحلیل، 29 نمونه دارای مقادیر بالاتر از یک درصد مس هستند که از این تعداد 18 نمونه دارای مقادیر بالاتر از پنج درصد مس است. حداکثر مقدار مولیبدن در نمونههای به دست آمده برابر با 1/1 درصد بود. 30 نمونه دارای مقادیر بالاتر از 12/0 درصد سرب و 12 نمونه دارای مقادیر بالاتر از 1 درصد سرب بوده و حداکثر میزان سرب اندازه گیری شده در نمونههای این محدوده بالاتر از 3 درصد بوده است. 28 نمونه دارای مقادیر بالاتر از 2/0 درصد گوگرد و 3 نمونه دارای مقادیر بالاتر از 1 درصد گوگرد و حداکثر میزان گوگرد اندازهگیری شده در نمونههای این محدوده بالاتر از 3 درصد بوده است. با رسم نمودارهای همبستگی. عنصر مس نیز همبستگی خوبی با عنصر Mo دارد. (Al, Ti, Cr, Ni) Al با Ti و همچنین کروم همبستگی قوی با Ni دارد. عنصر طلا نیز به شدت با آهن و آرسنیک همبستگی دارد.نتیجهگیریبررسیهای ژئوشیمیایی عناصر همراه نشان میدهد که ماگمای منشأ کانیسازی در ناحیه هیرد شمالی حاصل فرورانش بوده و از این رو نوع I است. این بررسیها نشان میدهد که طلای موجود در داخل ساختار پیریت قرار گرفته و با توجه به پاراژنز مس و مولیبدن و همچنین وجود مس به شکل کانیهای کالکوپیریت میتواند نشاندهنده نزدیکی کانیسازی مس و مولیبدن باشد.