تاثیر بر هم کنش گسلهای عمود بر هم بر تکامل تاقدیسهای رگ سفید و تنگو (جنوب غرب ایران)
نویسندگان
1 گروه زمینشناسی، دانشکده علوم، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران
2 گروه زمینشناسی، دانشکده علوم، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران
3 شرکت حفاری مشاوران انرژی پارسیان کیش، تهران، ایران
doi
10.48308/esrj.2022.102264چکیده
مقدمه: برهم کنش گسلی، مناطقی از تمرکز محلی تنش و آشفتگیها را ایجاد میکند که هندسه و جنبش شناختی گسلها را تحتتاثیر قرار میدهند. این تمرکز تنش میتواند ساختارهای ثانویه درون پهنههای مخرب (Damage zones) را ایجاد کند. در این نوشتار تاثیر برهمکنش یا روابط بین گسلهای زاگرسی و عربی در پیش بوم زاگرس بر شکلگیری و هندسه متفاوت تاقدیسهای رگ سفید و تنگو بررسی و تبیین میگردد.مواد و روشها: به جهت رخداد پدیده برهم کنش گسلی بین گسلهای مسبب تاقدیسهای رگ سفید و تنگو، ابتدا مدلهای تئوریک برهم کنش سه بعدی بین قطعات گسلی معرفی میگردد. با مقایسه وضعیت هندسی قطعات گسلی در منطقه مطالعاتی با مدلهای تئوریک، انواع بر هم کنش گسلی در این منطقه معرفی میگردد. نهایتا به دلیل وابستگی چینهای منطقه به گسلش و با مطالعه دقیق هندسه و ابعاد گسلهای زیرین، عوامل موثر بر تغییرات در الگوی چین خوردگیها بررسی و توسعه چینهایی با هندسه، ابعاد، امتداد و سازوکار های مختلف توجیه میگردد.نتایج و بحث: با توجه به طول بیش از 3 برابر گسل معکوس رگ سفید نسبت به قطعه جنوبی گسل امتداد لغز هندیجان- ایذه، شیب 47 درجه گسل رگ سفید در مقایسه با شیب 80 درجه گسل هندیجان- ایذه و با در نظر گرفتن جهت کلی فشردگی در جنوب غرب ایران (N22E) و امتداد راستگرد گسل هندیجان- ایذه (N20E) در مقایسه با امتداد گسل رگ سفید که تقریبا عمود بر جهت کلی فشردگی است (N130)، میزان دگرشکلی وابسته به گسل معکوس رگ سفید بیشتر از گسل هندیجان- ایذه است. در این شرایط میدان تنش مربوط به راس گسل راندگی غالب میشود که در این حالت مقاومت کمتری برای چین خوردگی وجود دارد و چین خوردگی با دامنه بزرگتر را در تاقدیس رگ سفید ایجاد میکند؛ به نحوی که چین خوردگی در تاقدیس رگ سفید (تاقدیس نامتقارن با امتداد N130 و شیب سطح محوری به سمت شمال شرق) دامنهای بیش از دو برابر نسبت به تاقدیس تنگو دارد و راس تاقدیس تنگو حدود 1200 متر نسبت به تاقدیس رگ سفید پایین افتادگی دارد.نتیجه گیری: میتوان نتیجه گرفت که در یک مجموعه گسلی که در آن برهم کنش بین گسلها رخ داده است، گسلهای بزرگتر، کم عمقتر، با شیب صفحهای حدود 45 درجه که جهتگیری مورب یا عمود نسبت به جهتگیری کلی فشردگی دارند، میتوانند چینخوردگی هایی بزرگ و واضحتری را مشابه چین خوردگی با ابعاد بزرگ در تاقدیس رگ سفید نسبت به تاقدیس تنگو را ایجاد میکنند.
