فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: تغییرات کاربری ساحلی جزیره قشم می­توانند دلایل متفاوتی داشته باشد که بررسی نشده است. پژوهشگران از تصاویر با وضوح متوسط به­ویژه داده­های ماهواره­ای لندست برای استخراج الگوهای کاربری ساحلی استفاده نموده­اند که با تفکیک مکانی 30 متری این تصاویر که در ناحیه ساحلی مرز مشترک اکوسیستم­های ساحلی- دریایی می­باشد، خطاهایی وجود دارد. به همین دلیل در پژوهش حاضر از سری عکس­های هوایی با دقت بالا و مقیاس­های 1:10.000 و 1:20.000  برای استخراج الگوهای کاربری ساحلی و پایش تغییرات آن برای دوره­ 51 سال گذشته استفاده شده است. اهداف این پژوهش نیز در راستای اثبات فرضیه مبنی بر بررسی و تحلیل تغییرات کاربری ساحلی جزیره قشم و نحوه­ تغییرات آن در طی نیم­قرن اخیر می­باشد.مواد و روش­ها: محدوده مورد مطالعه در عرض 2500 متری از خط ساحلی به سمت خشکی جزیره قشم تعریف گردید و الگوهای کاربری ساحلی در این محدوده بررسی شد. ابتدا از عکس­های هوایی جزیره قشم در سال­های 1346، 1369، 1374، 1386 و 1396 استفاده شد. بعد از برداشت نقاط کنترل و مرجع مختصاتی، عکس­ها زمین­مرجع شده و کاربری­های اراضی و خط ساحلی در نرم­افزار ArcGIS استخراج شد. به­ منظور پیش­بینی مساحت کاربری انسان­ساخت و ارتباط آن با عوارض جغرافیایی و معیارهای محیطی در گستره­ نواحی ساحلی جزیره قشم، از مدل رگرسیون وزن­دار جغرافیایی استفاده شد.نتایج و بحث: نتایج نشان داد اراضی بایر، تپه­های صخره­ای و جنگل­های پراکنده به ­ترتیب با فراوانی نسبی 3/29، 7/23 و 3/10 درصد،­ الگوهای غالب کاربری ساحلی قشم هستند. در سال­های 1346 تا 1396، اراضی بایر، کشاورزی، تپه­های صخره­ای، جنگل مانگرو و صخره­های ساحلی به ­ترتیب 4851، 297، 7099، 219 و 2938 هکتار کاهش یافته است؛ اما سکونتگاه­های انسانی، تپه ماهور، سواحل گلی، سواحل ماسه­ای، اسکله - بنادر و نواحی صنعتی به­ ترتیب 2094، 3813، 136، 5351، 644 و 1249 هکتار افزایش یافته است. در نواحی شرقی به ­ویژه محور درگهان - قشم، بیشترین تغییرات کاربری ساحلی مربوط به ساخت­وسازهای انسانی شامل احداث شهرک­ صنعتی طولا، توسعه سکونتگاه شهری قشم و درگهان، احداث اسکله­های بهمن، ذاکری، توسعه شهر درگهان و اسکله لافت بوده است و مساحت شهر ساحلی قشم در ساحل شرقی از 450 هکتار در سال 1386 به 730 هکتار در سال 1396 افزایش یافت و رشد شهر به ­سمت جنوب و جنوب­غربی بوده است. مدل رگرسیون وزن­دار جغرافیایی نشان داد که با متغیرهای فاصله از زیستگاه­های طبیعی، مناطق حفاظت شده، چشم­اندازهای ساحلی و بندرگاه می­توان مساحت کاربری انسان­ساخت را پیش­بینی نمود.نتیجه ­گیری: تحلیل و بررسی عکس­های هوایی جزیره قشم در محدوده­ ساحلی به عرض 2500 متر از خط ساحل در سال­های 1346 تا 1396 در یک بازه­ 51 ساله نشان داد کاربری­های اراضی بایر که فاقد پوشش جنگلی هستند، تپه­های صخره­ای و پوشش­های جنگلی تنک و پراکنده، کاربری­های غالب نواحی ساحلی جزیره قشم هستند؛ اما برنامه­ریزی­های انجام شده، سیاست­گذاری و توسعه­ صنعت اکوتوریسم و همچنین ظرفیت صنایع دریایی و انرژی منجر به توسعه­ انسانی و ساخت­وسازهای صنعتی، تجاری و مسکونی در نواحی ساحلی قشم به­ ویژه در سال­های 1374 تا 1396 گردید.