شناسایی عوامل، ملاک‌ها و نشانگرهای شایستگی ارتباطی معلمان دوره‌ی ابتدایی با رویکرد مرور نظام‌مند

نویسندگان

1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد تحقیقات آموزشی، دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران، ایران.

2 دانشیار، گروه‌ روش‌ها و برنامه‌های آموزشی و درسی، دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران، ایران.

3 دانشیار، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی ، دانشگاه تهران ، تهران ، ایران

4 دانشجوی دکتری برنامه‌ریزی درسی، دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران، ایران.

doi
10.22099/jcr.2025.8317
چکیده

پژوهش‌ حاضر با هدف شناسایی عوامل، ملاک‌ها و نشانگرهای شایستگی ارتباطی معلمان دوره‌ی ابتدایی انجام شد. با توجه به هدف پژوهش از طرح  پژوهش کیفی،  از نوع  مرور نظام‌مند استفاده گردید. داده‌های پژوهش براساس دستورالعمل پریزما، مقالات نمایه‏ شده در پایگاه‏های داده‌های داخلی در بازه‌ی زمانی ۱۴۰۳-۱۳۹۹ و پایگاه‏های داده‌های خارجی در بازه زمانی ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴ جستجو شدند. پس از جستجو در بانک‌های اطلاعاتی داخلی و خارجی ۵۲۰ منبع مرتبط با پژوهش حاضر یافت شد که پس از پالایش در سه مرحله، ۲۴ مقاله برای تحلیل انتخاب شدند. برای ارزیابی مقالات از برنامه‌ مهارت‌های ارزیابی حیاتی (CASP) استفاده شد. جهت تجزیه‌و‌تحلیل داده‌ها از روش تحلیل محتوای مضمون استفاده شد. برای بررسی قابلیت اعتماد و اعتبار یافته‌ها از معیارهای خودبازبینی محقق و روش مرور همتا استفاده گردید. در نهایت تحلیل عمیق پژوهش‌های صورت گرفته منجر به شناسایی ۱۰ عامل، ۳۹ ملاک و ۱۱۶ نشانگر شد. براساس یافته‌های پژوهش حاضر عوامل مؤثر بر شایستگی ارتباطی معلمان دوره‌ی ابتدایی عبارت‌است‌از:‌ عوامل آموزشی، دانشی، مدیریتی، ارزشی، ارزیابی، روانی-عاطفی، فرهنگی، اجتماعی، غیرکلامی و فناوری می‌باشد. نتایج یافته‌ها نشان داد که کیفیت شایستگی ارتباطی معلمان دوره‌ی ابتدایی نقش تعیین‌کننده‌ای در کیفیت سایر شایستگی‌های آن‌ها دارد. پژوهش‌های صورت گرفته به عوامل اجتماعی، روانی-عاطفی، ارزشی و مدیریتی شایستگی‌ ارتباطی معلمان دور‌ه‌ی ابتدایی بیشترین توجه را داشته‌اند که این امر بیانگر آن است که غالباً به شایستگی ارتباطی جهت ایجاد محیط یادگیری مثبت و فراگیر توجه شده است. همچنین به عوامل فناوری و غیرکلامی کمتر پرداخته شده است. لذا ضروری است که پژوهش‌های آینده عوامل نامبرده بیشتر بپردازند.