‌نشانه - معناشناسی گفتمان عاطفی در داستان «اللص و الکلاب» اثر نجیب محفوظ

نویسندگان

1 استادیار زبان و ادبیات عربی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

2 دانشیار زبان و ادبیات عربی دانشگاه کاشان، کاشان، ایران

doi
10.48311/LRR.15.4.1
چکیده

نظام عاطفی ازجمله گفتمان‌هایی است که در چارچوب الگوی نشانه ـ معناشناسی مورد بررسی قرار می‏گیرد. در این نظام، جریان تولید معنی با شرایط ادراکی‏حسی شوشگر پیوند می‏خورد و نشانه ـ معناها به گونه‏های پویا، متکثر و چندبعدی تبدیل می‏شوند که با کنترل نظامی خاص و طی یک فرایند گفتمانی بروز می‏یابند. در این راستا هدف از انجام پژوهش حاضر آن است که بر مبنای روش نشانه معناشناسی گفتمانی ضمن تبیین فرایند عاطفی داستان «اللص و الکلاب»، نقش این فرایند در نوع حضور شوشگر و تحول شرایط گفتمانی شرح داده شود. یافته‏های پژوهش نشان می‏دهد نظام عاطفی این داستان مبتنی بر شوش است. احساسات و شوش‏های حاکم بر رمان که خشم و ناامیدی از برجسته‏ترین آن به‌شمار می‏رود، طی جریانی معنادار، نظام عاطفی گفتمان را ایجاد کرده‏اند. وقوع دو رخداد غیرمنتظره، یعنی خیانت نزدیکان و شکست در انتقام از خیانتکاران، منجر به آن شده که در باورها و عواطف شوشگر تغییراتی صورت گیرد. با تغییر حالات عاطفی سوژه، در ارزش‏های حاکم بر متن نیز دگرگونی‏های اساسی ایجاد شده ‏است. در بخش‏های آغازین روایت، عاطفۀ خشم ضمن آنکه حضور مستمر و پویای شوشگر را درپی داشته، موجب شکل‏گیری ارزش انتقام در گفتمان شده است و در بخش‏های پایانی، احساس ناامیدی سبب گوشه‏نشینی و غیاب گفته‏پرداز از صحنۀ رویدادها شده و کارکرد ارزشی متن را از انتقام به تسلیم و ناتوانی تبدیل کرده ‏است.