ارزیابی یکپارچه دلبستگی و تعلق ساکنان شهر از مولفه‌های عملکردی زیست‌پذیری شهری و روابط اجتماعی همسایگان (مطالعه موردی: منطقه 8 تبریز)

نویسندگان

1 گروه معماری و شهرسازی، عضو باشگاه نخبگان و پژوهشگران جوان، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تبریز، تبریز، ایران

2 گروه معماری و شهرسازی، دانشکده مهندسی معماری و شهرسازی، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران

doi
10.48308/esrj.2023.103547
چکیده

مقدمه: در این پژوهش به سنجش رضایت از مولفه­های عملکردی زیست­پذیری شهری و روابط همسایگی در محلات شهری به عنوان عوامل موثر بر تعلق و دلبستگی به مکان در شهر تبریز پرداخته شده ‌است. در همین راستا بهبود محیط‌های شهری باید به گونه‌ای اولویت‌بندی شود که دسترسی به امکانات شهری را افزایش دهد و ساکنان را به تعامل با یکدیگر تشویق کند. تبریز نمونه شهری است که شهرنشینی سریعی را تجربه کرده ‌است و در حال تبدیل شدن به الگوی توسعه برای بسیاری از شهرهای کشور ایران است. تامل در عوامل موثر بر رضایت ساکنان از مولفه­های عملکردی زیست­پذیری شهر تبریز می‌تواند پیامدهای مهمی برای بسیاری از شهرهای در حال توسعه کشورمان داشته باشد. مواد و روش­ها: این مقاله با استفاده از روش توصیفی - تحلیلی و پیمایشی و با استفاده از ابزار کتابخانه‌ای و میدانی انجام گرفته است. جمع­آوری داده­ها با پرسشنامه انجام شده، جامعه آماری جمعیت شهر تبریز است که براساس سالنامه آماری سال 96 برابر 1595676 نفر می­باشد و حجم نمونه برابر 384 نفر شد که براساس فرمول کوکران به دست آمد. و علاوه بر این، پاسخ دهندگان به­طور تصادفی انتخاب شدند. آیتم‌ها با استفاده از مقیاس پنج نقطه‌ای لیکرت رتبه‌بندی شدند. اول، رضایت از محیط شهری از نظر دسترسی، دلپذیری و ایمنی (مولفه­های عملکردی زیست­پذیری شهری)  رتبه‌بندی شد‏ عامل دسترسی از طریق سطح رضایت از دسترسی به موسسات عمومی، امکانات فرهنگی، امکانات تجاری و امکانات پزشکی اندازه‌گیری شد. دسترسی از نظر درک و احساس انسان­ها بررسی شد. عامل دلپذیری هم از نظر رضایت از پارک‌های سبز و محیط طبیعی اطراف سنجیده شد. عامل ایمنی از نظر ایمنی ناشی از بلایای طبیعی، جرم و جنایت، و ... اندازه‌گیری شد. در این مطالعه، دسترسی، دلپذیری و ایمنی، که زیر مولفه‌های عملکردی زیست­پذیری شهری هستند، به عنوان متغیرهای برونزا سازماندهی شدند، در حالی که روابط همسایگی به عنوان یک میانجی طبقه‌بندی شد و تعلق و دلبستگی به محل اقامت به عنوان یک متغیر درونزا در نظر گرفته شد‏. همه تحلیل‌ها از طریق نرم­افزار SPSS وAMOS  انجام شد. از طرفی، معادله ساختاری (SEM) می‌تواند اثرات مستقیم و غیر مستقیم بر متغیر وابسته را تعیین کند. بحث و نتایج: نتایج نشان داد که با مقایسه اثر کل هر عامل روی تعلق و دلبستگی به مکان، عامل دسترسی بیشترین تاثیر داشته است. به علاوه، ثابت شد که اثر غیرمستقیم روابط همسایگی بین ایمنی و تعلق و دلبستگی به محل اقامت بیشترین بوده است. این بدین معنی است که رضایتمندی بیشتر در روابط همسایگی بیشتر می­تواند تاثیر ایمنی بر روی زیست­پذیری را افزایش دهد. همچنین مشخص شد که هرچقدر رضایت از محیط شهری بیشتر باشد به همان اندازه نیز تاثیر مثبتی بر تعلق و دلبستگی به محل اقامت دارد. ​ نتیجه­ گیری: بنابراین برای ارتقا تعلق و دلبستگی به محل اقامت در شهر تبریز باید بر رضایت از محیط شهری و روابط همسایگی توجه بیشتری شود هر چقدر روابط همسایگی و رضایت از محیط شهری ارتقا پیدا کند به همان اندازه نیز شرایط تعلق و دلبستگی به مکان در شهر تبریز بیشتر می­شود.