فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: شناسایی زمین ساخت فعال در یک ناحیه و تأثیراتی که بر تحول لندفرم­ها می­گذارد؛ یکی از اهدافی است که محققان علم ژئومورفولوژی همواره در پی آن بوده­اند. در این میان شبکه­های آبراهه­ای جزء عوارضی هستند که بر سطح وسیعی از لندفرم­ها جریان دارند. این عوارض نسبت به تغییرات سنگ­شناسی و یا زمین­ساختی حساس هستند و به سرعت نسبت به این تغییرات واکنش نشان می­دهند. مواد و روش­ها: منطقه مورد مطالعه در جنوب ارتفاعات البرز شرقی قرار گرفته و با نام ارتفاعات سیاه­کوه شناخته می­شود. هدف اصلی در این پژوهش بررسی ساختار مورفولوژیک و زمین­ساختی ارتفاعات سیاه­کوه با استفاده از پارامترهای تندی و فرورفتگی بر مبنای ناهنجاری نیمرخ­های طولی رودخانه­های ناحیه بر مبنای محورهای برجستگی و فرونشینی است. به منظور محاسبه نرخ پارامتر تندی و فرورفتگی نیمرخ طولی یک رودخانه از فرمول توان رود بر مبنای دو پارامتر اصلی مساحت زهکشی A و شیب رود S استفاده می­شود. این فرمول برمبنای نمودار لگاریتمی شیب و مساحت زهکشی است که خط رگرسیون مناسب برای آن تعیین می­گردد. در این رابطه رگرسیونی، شیب خط پارامتر فرورفتگی و عرض از مبداء همان پارامتر تندی است.بحث و نتایج: گستردگی ارتفاعات سیاه­کوه در میان مجموعه­ای از رسوبات جوان کواترنری با فاصله 4 کیلومتری از جبهه کوهستان اصلی، ساختار سیاهکوه را مشابه اشکال  فوربرگی نمایان ساخته است.  به نظر می­رسد بخش شرقی فوربرگ سیاه­کوه توسط رسوبات نئوژن و کواترنری پوشیده شده باشد. بقایای آن به شکل آبکندهایی عمیق در سطح ظاهر شده است. به منظور بررسی وضعیت زمین ساختی سطح سیاه­کوه به بررسی پارامتر تندی و فرورفتگی دو رود جاری بر سطح این  فوربرگ پرداخته شد؛ یکی از رودها برسطح اصلی  فوربرگ جریان دارد و رود دیگر در بخش آبکندی یا مدفون شده  فوربرگ جریان یافته است. هر دو رود در مسیر جریان خود دارای نقاط عطف متعددی هستند که برگرفته شده از محل گسل خوردگی­ها و اختلافات سنگ­شناسی بستر رودها است. مقادیر پارامتر تندی برای رود اصلی و آبکندی برای رود اصلی 4/121 و برای رود آبکندی 96/119 می­باشد. در مقابل نرخ پارامتر فرورفتگی در هر دو رود مقادیر بسیار کم و حتی منفی را نشان می­دهد. از آنجا که پارامتر تندی رابطه مستقیمی با فرایش­های زمین­ساختی دارد؛ می­توان گفت مقادیر این پارامتر در هر دو رود نشان-دهنده تأثیر زمین­ساخت فعال در سطح  فوربرگ است.نتیجه­گیری: بررسی­های انجام شده بر روی منطقه مورد مطالعه نشان می­دهد که 2 عامل زمین ساخت فعال و سنگ­شناسی بر روی ساختار مورفولوژیک فوربرگ سیاه­کوه تأثیر بسیار زیادی دارند. همچنین عوامل مرتبط با جریان­های رسوبی نشأت گرفته از ارتفاعات بالادست ناحیه در تغییر و تحول این لندفرم­ها در قالب مدفون شدگی مؤثر بوده­اند. همچنین نتایج پژوهش نشان داد استفاده از روش مبتنی بر ناهنجاری­های نیمرخ طولی رودخانه در قالب پارامترهای تندی و فرورفتگی نقش مؤثری در شناسایی لندفرم­ها و محورهای فرایشی و فرونشستی مرتبط با ویژگی­های زمین­ساختی عوارض در رابطه با تغییرات توپوگرافی­شان دارد.