دما- فشارسنجی و پتروژنز سنگهای آتشفشانی سبلان: براساس شیمی کانی
نویسندگان
1 گروه کانیشناسی و اکتشافات معدنی کاربردی، پژوهشکده علوم زمین، سازمان زمینشناسی اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران
2 گروه علوم پایه، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد مشکینشهر، مشکین شهر، ایران
3 گروه زمینشناسی کاربردی، پژوهشکده علوم زمین، سازمان زمینشناسی اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران
doi
10.48308/esrj.2022.102669چکیده
آتشفشان سبلان از آتشفشانهای پلیوسن-کواترنری در شمال غربی ایران میباشد. براساس تاریخچه فعالیت به دو بخش سبلان قدیمی و سبلان جوان قابل طبقهبندی است. ترکیب سنگهای آتشفشانی سبلان قدیمی تراکیآندزیتی تا آندزیتی و به ندرت تراکی داسیتی و سنگهای آتشفشانی سبلان جوان بیشتر داسیتی تا تراکی آندزیتی است. ترکیب پلاژیوکلاز در سنگهای آتشفشانی سبلان قدیمی در محدوده الیگوکلاز تا آندزین، و در سنگهای آتشفشانی سبلان جوان در محدوده الیگوکلاز و آندزین است. پتاسیم فلدسپار در این سنگها از نوع سانیدین و ارتوکلاز است. الیوین و پیروکسنهای سنگهای آتشفشانی سبلان قدیمی، به ترتیب از نوع کریزولیت و دیوپسید- اوژیت میباشند. ترکیب میکاهای سنگهای آتشفشانی سبلان جوان بیشتر بیوتیتی است. آمفیبولهای سنگهای آتشفشانی سبلان جوان بیشتر از نوع مگنزیوهورنبلند هستند و به ندرت برخی از آنها ترکیب ادنیتی دارند. بر پایه نمودارهای شیمی کانی، سنگهای آتشفشانی سبلان با ماهیت ساب آلکالن و کالک آلکالن در محیط کوهزایی پدید آمدهاند. پیروکسنهای سبلان قدیمی در فشار 5 تا 10 کیلوبار و عمق حدود 5/17 تا 35 کیلومتری متبلور شدهاند. درشت بلورهای آمفیبول سبلان جوان در فشار 1 تا 3 کیلوبار و عمق حدود 5/3 تا 5/10 کیلومتری، و دمای حدود 725 تا 750 درجه سانتیگراد متبلور شدهاند. با در نظر گرفتن دمـای تبلور آمفیبول (725 تا 750 درجه سانتیگراد) و مدلسازی بیوتیت با بافر FMQ، گریزندگی اکسیژن در زمان تبلور بیوتیت حدود 16- تا 50/16- ارزیابی میشود. گریزندگی بالای اکسیژن و حضور کانیهای آب دار، نشانگر تاثیر محیط فرورانشی غنی از آب بر ماگمای اولیه آتشفشان سبلان جوان است.