فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

علم کلام از ارکان اساسی اندیشه دینی است و نقش مهمی در تاسیس بنیادهای فکری جامعه مسلمان داشته ‏است. در عصر صفوی، فرصت مناسبی فراهم شد تا متکلمان شیعی به بازاندیشی در آراء پیشینیان پرداخته و ‏کلام شیعه مسیر تحول از رویکرد نقلی به رویکرد فلسفی-حکمی را طی کند. این پژوهش با تمرکز بر منابع ‏دوره صفوی، عوامل سیاسی، اجتماعی و معرفتی مؤثر بر گرایش کلام شیعه به شیوه‌های حکمت‌گرایانه را ‏بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد رسمیت یافتن تشیّع توسط دولت صفوی، رقابت با عثمانیان سنی، نیاز به ‏نظام عقیدتی مستدل و ظهور نوابغی مانند ملاصدرا، زمینه‌ساز تلفیق کلام امامیه با حکمت متعالیه شد. این تحول، ‏نه تنها پاسخگوی نیازهای سیاسی و اجتماعی عصر صفوی بود، بلکه غنای معرفتی کلام شیعه را نیز افزایش داد ‏و تأثیری ماندگار بر اندیشه شیعی برجای گذاشت.در این پژوهش،‎ «‎حکمت‎» ‎به‌مثابه‌ی نظام فلسفی حکمت متعالیه» ‏وحکمت‌گرایی‎» ‎به‌منزله‌ی‎ ‎کاربست روش‌مندِ ابزارها و مفاهیم این حکمت در حیطهٔ کلام شیعه‎ ‎بررسی شده است. هدف ‏اصلی، واکاوی زمینه‌های تاریخی و معرفتی این تحول روش‌شناختی در عصر صفوی است‎.‎‏ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که رسمیت یافتن تشیع توسط صفویان، رقابت با عثمانیان سنی، نیاز به نظام ‏عقیدتی مستدل و ظهور شخصیت‌هایی مانند ملاصدرا، زمینه‌ساز راهیابی شیوه‌های حکمت‌گرایانه به کلام امامیه ‏شد. این گرایش، محصول تعامل پیچیده عوامل سیاسی، اجتماعی و معرفتی بوده و تأثیری ماندگار بر غنای ‏فکری کلام شیعی گذاشته است. هدف اصلی پژوهش تحلیل عوامل زمینه‌هایی است که موجب راهیابی و نفوذ ‏شیوه‌های حکمت‌گرایانه در کلام شیعه در عصر صفوی شده است.‏