فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این پژوهش با هدف تبیین و دسته‌بندی شیوه‌های هدایتی و اصلاحی پیامبران در مواجهه با خطاهای نزدیکان، با رویکردی تحلیلی ـ توصیفی و مبتنی بر قرآن، روایات و گزارش‌های تاریخی انجام شده است. مسئله مرکزی تحقیق آن است که پیامبران الهی چگونه میان عواطف خانوادگی و رسالت الهی جمع کرده و در برابر خطای خویشاوندان، از چه اصول و روش‌هایی بهره برده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که الگوی تربیتی پیامبران بر دو طیف «روش‌های مستقیم» و «روش‌های غیرمستقیم» استوار است. روش‌های مستقیم شامل انذار، تبشیر، محبت، صبر، استدلال، دعا و تحدّی است که با خطاب صریح و بی‌واسطه همراه است. در مقابل، روش‌های غیرمستقیم همچون قصه‌گویی، تمثیل، موعظه و حکمت، بدون مواجهه رو در رو و با تکیه بر بیدارسازی تدریجی وجدان اخلاقی مخاطب اعمال شده‌اند. در حوزه اصلاح، دو مؤلفه اساسی یعنی «فضاسازی برای پذیرش خطا» و «ارائه راه‌های جبران و توبه» نقش محوری در بازگرداندن فرد خطاکار به مسیر صحیح داشته است. بررسی نمونه‌هایی از رفتار پیامبران - از نوح و ابراهیم تا یعقوب، یوسف، موسی و پیامبر اسلام - نشان می‌دهد که انتخاب نوع روش کاملاً تابع شرایط زمان، ویژگی خطا، شخصیت مخاطب و مصالح رسالت بوده است. نتیجه پژوهش آن است که سیره انبیاء واجد الگویی نظام‌مند و چندلایه برای مدیریت خطا، تربیت اخلاقی و اصلاح روابط انسانی است و می‌تواند در نظام‌های تربیتی، خانوادگی و مدیریتی معاصر به‌عنوان یک الگوی کاربردی مورد بهره‌گیری قرار گیرد.