اقیانوس منجمد شمالی، صحنۀ تقابل ژئواکونومیکی و ژئواستراتژیکی قدرتهای بزرگ
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم تحقیقات
2 دانشجوی مقطع دکترای رشته جغرافیای سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی ، واحد علوم تحقیقات
3 استاد جغرافیای سیاسی، دانشگاه تهران
doi
10.22059/jhgr.2014.50592چکیده
اهمیت قطب شمال در قرن حاضر از زمانی نمایان شد که روسیه یک فروند زیردریایی خود را در دوم اوت سال 2007، به ژرفای 4261 متری اقیانوس منجمد شمالی فرستاد و پرچم این کشور را در بستر این اقیانوس نصب کرد. درواقع این عمل روسیه، زمینهساز مناقشهای بزرگ بین کشورهای حاشیۀ قطب شمال شد و حقیقت یکی از نظریههای ژئوپلیتیکی قرن گذشته بهنام «نئوماهانیزم» را بر همگان روشن کرد. این نوشتار در جستوجوی آن است که مشخص کند، حاکمیت بر اقیانوس منجمد شمالی بهدلیل داشتن یکچهارم منابع هیدرو کربن جهان و همچنین کوتاهشدن مسیر هوایی و دریایی بهدلیل گذشتن از دایرۀ عظیمه، سببشده که قدرتهای بزرگی همچون ایالات متحدۀ آمریکا و روسیه، بر سر تصاحب این منابع در حال رقابت و حتی تقابل با یکدیگر باشند؛ چرا که براساس نظریۀ نئوماهانیزم، در آینده کسی قدرت جهانی خواهد بود که بتواند بر این اقیانوس حاکمیت کامل داشته باشد. سؤال اینجاست که آیا ویژگیهای ژئواکونومیکی اقیانوس منجمد شمالی، میتواند زمینۀ تقابل قدرتهای بزرگی همچون ایالات متحدۀ آمریکا، روسیه، کانادا، نروژ و... را در این منطقه ایجاد کند؟ این پژوهش با بررسی توصیفی ـ تحلیلی، در نظر دارد با استفاده از نظریههای مطرحشده و تلفیق آنها و دستیابی بر یک چارچوب نظری جدید، به بررسی موضوع پژوهش بپردازد. به نظر میرسد اهداف کشورهای حاشیۀ این اقیانوس، بهدلیل داشتن منابع بسیار عظیم و غنی در قرن حاضر، بر مفهوم ژئواکونومی منطبق شدهاند؛ به همین سبب، اقیانوس منجمد شمالی را صحنۀ عملیات فرداهای دور نامیدهاند و در برخی منابع و کتب علمی، لقب مدیترانۀ قطبی را برای آن برگزیدهاند تا بار دیگر اقتصاد و در رأس آن انرژی را، منشأ تحولات استراتژیک قرار دهند.
