بازجهش ایزوستازی پوسته در محدوده دریاچه ارومیه ناشی از خشک شدن آن

نویسندگان

1 گروه علوم زمین، دانشکده علوم طبیعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

2 گروه علوم زمین، دانشکده علوم طبیعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

3 گروه علوم زمین، دانشکده علوم طبیعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

doi
10.48308/esrj.2021.100884
چکیده

دریاچه ارومیه در شمال­غربی ایران بین مختصات جغرافیایی 37 درجه و 3 دقیقه تا 38 درجه و 17 دقیقه عرض شمالی و 44 درجه و 59 دقیقه تا 45 درجه و 56 دقیقه طول شرقی قرار دارد. این دریاچه در حوضه پیش کمانی، کمان ماگمایی ارومیه­دختر قرار گرفته است. دریاچه ارومیه، بزرگ­ترین و شورترین دریاچه دائمی ایران با مساحتی حدود 6000 کیلومترمربع، طول بین 120 تا 150 کیلومتر، عرض بین 20 تا 50 کیلومتر، بیشترین ژرفای 13 متر و متوسط ژرفای 6 متر می‌باشد. بر این مبنا حجم متوسط آن بین 12 الی 33 میلیارد مترمکعب به ترتیب در زمان­های کم­‌آبی و پر­آبی برآورد می­شود. در سال­‌های گذشته بحران زیست­‌محیطی و خشک شدن حدود 85 درصدی آب دریاچه ارومیه، یکی از بزرگ­‌ترین مخاطرات زمین‌­شناختی کشور در منطقه آذربایجان محسوب می­گردد. خشک شدن دریاچه ارومیه با باربرداری گسترده در سطح پوسته همراه بوده است. در این پژوهش میزان بالا­آمدگی پوسته زمین (بازجهش ایزوستازی) در ­نتیجه باربرداری ناشی از خشک شدن دریاچه ارومیه با در نظر گرفتن ایزوستازی به صورت ناحیه­ای (ایزوستازی خمشی) برآورد شده است. با باربرداری ایجاد شده از سطح دریاچه ارومیه (در حدود 20 میلیارد تن)، بر اثر بازجهش ایزوستازی جهت تعادل، امکان 85 میلی­متر فراخاست وجود دارد. این فراخاست در طی 22 سال برای رسیدن به تعادل ایزوستازی می­تواند روی داده باشد. این بازجهش ایزوستازی به­طور موثری می­تواند موجب تحریک و فعال شدن گسل­های لرزه­زای منطقه که تاریخچه لرزه­زایی گسترده­ای دارند، گردد.