تحلیل معاد جسمانی در تناظر با تحلیل حقیقت وجود انسانی

نویسندگان

1 استادیار گروه معارف، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی شیراز، شیراز، ایران.

2 عضو هیات علمی گروه معارف اسلامی

3 عضو هیات علمی گروه معارف اسلامی دانشگاه علوم پزشکی شیراز

doi
10.22034/kalam.2025.1138.1134
چکیده

فهم کیفیت جاودانگی یکی از دغدغه های محققین علم کلام و فلسفه است. بدون تردید تحلیل حقیقت معاد مبتنی بر هستی شناسی حقیقت وجود آدمی است. پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی،درصدد فهم کیفیت جاودانگی بر اساس هستی شناسی حقیقت انسان است. ملحدانی که انسان را موجودی صرفاً عنصری دانسته، منکر وجود معاد بوده اما موحّدانی که اعتقادی به وجود روح برای انسان ندارند، معاد را فقط جسمانی می دانند. گروهی که انسان را مرکب از بدن عنصری و نفس می دانند، به معاد جسمانی ـ روحانی اعتقاد داشته امّا در کیفیت جسمانیت دچار اختلاف شدند، برخی بر عینیّت اجزاء خاکی استدلال کردند و برخی بر مثلیّت اجزاء عنصری تأکید کردند. نگارنده با تحلیل حقیقت انسان به مثابه ی موجودی مرکب از بدن عنصری، بدن جسمانی و نفس، بیان نموده است که پیدایش انسان به این صورت است که در سیر حرکت جوهری، جوهر جسمانی به مرتبه نفس انسانی رسیده است و ترکیب جوهر جسمانی با نفس، ترکیب اتحادی است و بدن اصلی انسان همان بدن جسمانی است و این بدن عنصری ، ظهور آن بدن جسمانی است و حقیقتاً جزء وجود آدمی نیست ، از این رو معاد روحانی ـ جسمانی است اما جرمانی و عنصری نیست. و در ادامه به وجوه اشتراک و افتراق دیدگاه مختار با رأی صدرالمتألهین شیرازی پرداخته شده است.