کنش‌ گفتاری «تعریف و تمجید» در محیط‌های فرهنگی کلامی روسی و فارسی

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات روسی، دانشکدۀ ادبیات، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.

2 دکتری زبان‌شناسی مقابله‌ای، عضو گروه زبان‌های خارجی شورای بررسی متون پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی و دبیر انجمن ایرانی زبان و ادبیات روسی، تهران، ایران

doi
10.52547/LRR.13.1.13
چکیده

زبان‌شناسان روس کنش­‌های گفتاری «تعریف و تمجید»، «تایید»، «ستایش» و «تملق و چاپلوسی» را در زیر گروه اصلی «کنش­‌های گفتاری با ارزیابی مثبت گوینده از مخاطب» بررسی می­‌کنند. در این کنش­‌ها، نیروی بیانی و یا لفظی بیشتر در سطح معنایی واقع می­‌شود تا واژگانی. مرز تشخیص این مفاهیم با توجه به مولفه­‌هایی چون ویژگی­‌های محیط کلامی، فاکتورهای فرازبانی چون صداقت و راستگویی، صمیمیت، نیازمندی و وابستگی یک سوی گفتگو به سوی دیگر و یا استقلال او از این نیاز، ویژگی­‌های شخصیتی مخاطب دریافت کنندۀ کنش­‌های گفتاری دربردارندۀ ارزیابی مثبت و نیروی منظوری و تاثیری این­ کنش­‌ها روشن می­‌شود. در شکل­‌گیری و تمیز این تعریف­‌ها، تفاوت اندیشه و نگرش غرب و شرق نسبت به رفتار اجتماعی در واکنش به چنین کنش­‌هایی بسیار مختلف است. در روسیه مبالغۀ بسیار به هنگام تعریف و تمجید را به تملق­ گویی تعبیر می­‌کنند و آن را عملی ناپسند می­‌شمارند. هر چند پاره­‌ای از فرمول­‌های تعریف و تمجید را می­‌توان مشخص و طبقه­‌بندی کرد، اما این طبقه­‌بندی، تمامی صورت­‌های کلامی تعریف و تمجید را به ویژه در فرهنگ کلامی ایرانی با تنوع بالایی که در گوناگونی موقعیت­‌های تعریف و تمجید داراست، دربرنمی­‌گیرد. در خصوص تملق، امکان ارائۀ طبقه­‌بندی و فهرستی از صورت­‌های بیانی در دو فرهنگ مورد بررسی ممکن نیست.