فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

از تفسیرِ عرفانی شیخ نجم الدین رازی، موسوم به بحرالحقائق که تأویلات او از قرآن به زبان عربی است، دو روایت یا دو گونه نگارش در دست است. نخست، گونه ای تفصیلی و با قدمت بیشترکه البته بسیار ناقص و با افتادگی های فراوان است، و دیگر گونه ای اختصاری، با انسجام و پختگی بیشتر و تعداد نمونه نسخه های فراوان. از دستۀ نخست تاکنون تنها سه نمونه در دسترس است، ولی از دستۀ دیگر، در بیشتر کتابخانه های جهان، نمونه هایی یافت می شود. سبک نگارش این دو دسته نیز متفاوت است. دستۀ اول که به نظر می رسد تجربه های آغازین مفسّر است، مملوّ است از نقل احادیث ، اخبار و اشعارِ منتخب از دیگر کتب تفسیری و بویژه کتاب الکشف والبیان ثعلبی که براحتی قابل ردّگیری و تفکیک است، ولی در دستۀ دوم، مفسّر مستقیما وارد مباحث عرفانی و تأویلات خود از آیات قرآن شده واین تأویلات را تا سورۀ النجم ادامه داده است. پژوهش حاضر، با تمرکز بر این وجوه نسخه‌شناختی، کوشیده است تا از خلال داده‌های عینی و قابل اتّکا، تحلیلی روشمند از این تفسیر ارائه دهد؛ تحلیلی که هم در حوزه تاریخ تفکر عرفانی و هم در سنت تفسیر قرآن در ایران، خود مقدمۀ تحلیل های دیگر خواهد بود .