تحلیل یادداشت‌های وقف قرآن‌های خطی دوره صفویه درکتابخانه آستان قدس رضوی

نویسندگان

1 مشاور رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد نسخه شناسی

doi
10.22034/crtc.2025.503665.1181
چکیده

موضوع: با توجه به گسترش فرهنگ وقف در دوره صفویه و بالابودن تعداد قرآن‎های وقفی این دوره به بارگاه منور رضوی، طی انجام این تحقیق به بررسی و پژوهش وقف‌نامه‌‌های این قرآنها از جنبه‌های مختلف پرداخته می شود.اهداف: بررسی و تحلیل ساختار و محتوای ادبی و فقهی، میزان فصاحت و بلاغت یادداشت‌های وقف در قرآن‌های خطی دوره صفویه در کتابخانه آستان قدس است.روش تحقیق: در پژوهش حاضر از روش پیمایشی با رویکرد توصیفی- تحلیلی استفاده شده و یادداشت وقف در ۶۶ نسخه خطی قرآن مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است. یافته های تحقیق: بیشترین فراوانی در بکاربردن دیباچه با 73% و کمترین آن با 41% در بکاربردن جملات بعدیه است. تقریباً اکثر کاتبان وقفنامه ها در دورۀ صفویه مقید بودند که از عبارت دیباچه در ابتدای یادداشت استفاده کنند. حدود نیمی از یادداشت‌های وقف، دارای خطبه آغازین (حمدیه و تصلیه) است. به کار بردن این عبارت در ابتدای یادداشت وقف از آیین اسلام و مذهب تشیع رایج در دوران صفوی و احترام و علاقه به ائمه اثنی عشری نشأت میگرفته است. نثر ادبی و روان با 62% بیشترین فراوانی و نثر تحریری با 9% کمترین فراوانی را داشته‌اند. بیشترین فراوانی. اکثر یادداشت‌ها دیوانی است و توسط دانشمندان، منشیان و کاتبان دربار نوشته شده و از فصاحت و بلاغت بسیار برخوردار است. در بیش از نیمی از یادداشت‌های وقف قرآن هدف وقف ذکر شده و اکثرا با عبارت « بجهت روضه مبارکه امام رضا (ع) » بر مکان وقف تاکید شده است