نقش‌آفرینی گویش خراسانی‌ در تحقیق و تصحیح شاهنامه مورد مطالعه: ضبط صحیح «گاو پُرمایه/ بَرمایه »

نویسندگان

1 دانشیار. دانشگاه پیام نور. تهران. ایران

doi
10.22034/crtc.2025.528935.1194
چکیده

در تصحیح متن شاهنامه فردوسی، قرائت و ضبط «پُرمایه » در «گاو پُرمایه / بَرمایه » - که فریدون را دایگی کرده و او را به شیر خود پرورانده‌است- برپایه گویش خراسانی، معنایی کهن و رایج دارد. فردوسی، سخنوری خراسانی است و در خوانش شاهنامه به این نکته باید پیوسته توجه داشت. شاهنامه پژوهان، این واژه را «بَرمایه » خوانده و برپایه این انتخاب، معنای اوستایی و پهلوی بَرمایه را مورد بررسی قرار داده‌اند. استفاده از واژه‌ها و ویژگی‌های کهن حفظ شده در زبان‌ها و گویش‌های محلی، یکی از راه‌های معتبر برای فهم دشوار‌ی‌های زبانی شاهنامه و دیگر متون کهن فارسی است . شارحان شاهنامه و فرهنگ‌های عمومی و تخصصی مربوط به آن، به معنایی که بر اساس گونه گویشی خراسان، بدست می‌آید اشاره نکرده‌اند. از بین شاهنامه‌شناسان معاصر، استاد جلال متینی بدرستی، ضبط «پُرمایه » را برگزیده امّا به معنای مطرح در این نوشتار، اشاره نکرده‌اند. ضمن فضلِ تقدّمِ استاد متینی مبنی بر طرح روایت «گاو پُرمایه»، در این مقاله بر اساس اصلِ «جابجایی اساطیر» و اصلِ « اصالتِ سخن» فردوسی و دلایل نسخه شناسی، ضبط «پُرمایه »، ارجح و براساس گونه گویشی خراسان (رضوی و جنوبی)، « پُرمایه» را در «گاوِ پُرمایه » به معنی گاوی که دارای پستان بزرگ و مجازاً پرشیر است، شناخته ایم.