دلالت های تربیت عرفانی صدرایی و تبیین آنها بر اساس نظریه علم اشتدادی

نویسندگان

1 دانشیار، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکدۀ الهیات و معارف اهل بیت(ع)، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 دانشجوی دکترا، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکدۀ الهیات و معارف اهل بیت(ع)، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

3 دانشیار، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکدۀ الهیات و معارف اهل بیت(ع)، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

doi
10.22059/jrm.2026.396058.630618
چکیده

هدف این نوشتار تبیین دلالت‌های تربیت عرفانی بر اساس علم اشتدادی صدرایی به روش توصیفی-تحلیلی است. ملاصدرا با تأکید بر تناظر مراتب وجودی انسان با مراتب هستی، علم، حقیقت، عشق، سعادت و لذت و با استفاده از روش تأویل تصویری جدید از انسان و چگونگی تربیت نفوس انسانی ترسیم می‌کند. بالاترین مرتبۀ تربیت نزد او، تربیت عرفانی است که در بستر علم وجودی اشتدادی به منظور استکمال نفس آدمی محقق می‌شود. بر این اساس انسان در سیر تربیتی خود در هر مرتبه از تربیت با اشتداد در علم و با به کارگیری روش تأویل، مرتبه برتری از هستی و حقیقت را احراز کرده و به ادراک و سعادت و لذتی شایسته آن مرتبه می‌رسد. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که مدل تربیت عرفانی مبتنی بر علم اشتدادی از دلالت‌هایی نظیر تکثرگرایی تربیتی، دست یابی به عدالت تربیتی، شایستگی عارف برای ریاست بر مدینه فاضله، تفکیک عمل عرفانی از فعل اخلاقی و نفی خشونت برخوردار است.