معرفی نسخه خطی «گلستان ارم»، روایتی نویافته از قصۀ سیفالملوک و بدیعالجمال
نویسندگان
1 دانشیارگروه زبان وادبیات فارسی،گروه زبان وادبیات فارسی،دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه آزاد واحدنجف آباد، اصفهان،ایران.
2 استادیارگروه زبان وادبیات فارسی، دانشکده ادبیات وعلوم انسانی، دانشگاه آزاداسلامی واحدنجف آباد،نجف آباد،اصفهان، ایران
3 استادیارگروه زبان وادبیات فارسی،دانشکده ادبیات وعلوم انسانی،دانشگاه آزاداسلامی واحدنجف آباد،نجف آباد،اصفهان،ایران.
4 دانشجوی دکتری ادبیات غنایی،گروه زبان و ادبیات فارسی،دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحدنجفآباد،اصفهان، ایران.
doi
10.22034/crtc.2025.489897.1171چکیده
گلستان ارم روایتی نویافته از داستان سیفالملوک و بدیعالجمال در هزار و یک شب است که در قرن یازدهم هجری، تحریر شده است. در پژوهش حاضر به روش توصیفی-تحلیلی به معرفی این اثر، مهمترین ویژگیهای سبکشناسی آن و مقایسۀ آن با روایت هزار و یک شب و هزار و یک روز پرداخته شده است. یافتههای این پژوهش نشان میدهد که «گلستان ارم» پیش از قدیمیترین ترجمۀ فارسی هزار و یک شب (نسخه هنریه) نوشته شده است. یکسانی شیوۀ آغاز و پایان و اشتراک اغلب حوادث داستانی گلستان ارم با روایت هزار و یک شب و تطابق حداقلی آن با همین داستان در هزار و یک روز، احتمال بازنویسی داستان سیفالملوک و بدیعالجمال در هزار و یک شب را از روی گلستان ارم افزایش میدهد.همچنین استفاده از زبان کهن، ساختهای دستوری خاص و وفور عناصر بلاغی چون تشبیه، کنایه، استعاره، توصیف، مبالغه، مجاز، تنسیقالصفات، ضربالمثل و استشهاد به اشعار، این اثر را در حوزۀ نثر بینابین قرار میدهد. اغلب کنایات در این اثر از نوع فعلی، تشبیهات از نوع مفصل و استعارات از نوع مصرّحه است.همچنین درج 274 بیت و 6 مصرع در این اثر، مبین تسلط مؤلف بر دواوین شعری است.ابیات متعلق به سعدی (14 بیت)، جامی، هلالی جغتایی، امیر خسرو دهلوی، حافظ (11بیت)، نظامی (9 بیت)، ابنعماد شیرازی(6 بیت)، مولوی(4 بیت) و خواجو کرمانی (3 بیت) بیشترین بسامد را در متن داشتهاند. بهعلاوه مؤلف جز بیان اعتقادات دینی خود، بسیاری از عقاید فرهنگی، سیاسی و اجتماعی رایج در دربارهای غزنوی و مصر را نیز در متن منعکس کرده است.
