فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هولوکاست تکاپویی جدی در میان الهی‌دانان یهود برانگیخت و اندیشه‌های ریچارد روبنشتاین از نتایج چنین تکاپویی است. به اعتقاد او، پس از آشویتس باور به «خدای تاریخ» دیگر از حیث عقلانی و اخلاقی قابل دفاع نیست و تمام تئودیسه‌های سنتی ناپذیرفتنی‌اند، ازاین‌رو کوشید الهیات یهودی را با عنایت به واقعیت‌های جهان مدرن بازسازی کند. پژوهش حاضر با روشی تحلیلی ـ انتقادی به تبیین بازتفسیرهای بنیادین روبنشتاین از مفاهیم محوری الهیات یهودی می‌پردازد. مطابق تحلیل نویسندگان، این بازتفسیر را می‌توان حول پنج آموزه سامان داد: حضور یا غیب خدا، شرّ و تئودیسه، عهد کتاب‌مقدسی، معنای تاریخ و امکای بقای ایمان. به اعتقاد روبنشتاین، اکنون در عصر مرگ خدا هستیم و باید در جست‌وجوی الهیاتی انضمامی رفت. دستگاه فکری او با تاکید بر «مرگ خدای تاریخ»، به سمت درکی طبیعت‌گرایانه از الوهیت، که از آن با تعبیر «هیچِ مقدس» یاد می‌کند، متمایل گشت. مطابق تحلیل روبنشتاین، می‌توان از دو شرّ طبیعی و مدرن سخن گفت. شرّ طبیعی جزوی از جهان گشوده به روی ماست و به‌ناگزیر باید زندگی را با همۀ لحظات خلق و سازندگی و نیز با لحظات تخریب و زوال آن پذیرفت. شرّ مدرن نه بازگشت به بربریت که محصول مستقیم فرایندهای مدرنیته نظیر عقلانیت ابزاری، سکولاریزاسیون و مدیریت «جمعیت مازاد» است. این تحلیل از شرّ مدرن، روبنشتاین را به سمت دیدگاه‌های جنگ‌طلبانه‌ای سوق داد که واکنش سایر اندیشمندان را در پی داشت. نقدهایی از قبیل تقلیل‌گرایی در تحلیل مدرنیته، نادیده‌گرفتن نقش عوامل انسانی در بروز وقایعی چون هولوکاست و همسو شدن با گفتمان‌های اسلام‌هراسانه، از جمله آن نقدها می‌باشد.