فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

زنجیره‌های تامین در سال‌های اخیر با اشکال پیش‌بینی نشده‌ای از اختلال‌ها و بحران‌ها مواجه بوده‌اند. همه‌گیری کووید – 19، چالش‌های ژئوپلتیکی مانند وقوع درگیری‌های نظامی، و مواردی از این قبیل زنجیره‌های تامین را به اتخاذ الگویی نوین به منظور آمادگی در مواجهه با این نوسانات مجبور ساخته است. این الگوی نوین فراتر از تاب‌آوری به معنای توانایی بازگشت به حالت پیش از بحران، نیازمند توانمندی زنجیره در قابلیت بقا و انطباق مستمر با جریانی پایان‌ناپذیر از تغییرات و نوسانات است که تحت عنوان مانایی شناخته می‌شود. مانایی فراتر از مفهوم شناخته شده تاب‌آوری به منزله آمادگی زنجیره تامین برای مواجهه با انواع شناخته نشده‌ای از تغییرات است. با توجه به نوپا بودن این مفهوم از یک سو، و اهمیت راهبردی زنجیره‌های تامین صنایع غذایی در سطج ملّی و بین‌المللی، تحقیق حاضر به ارائه الگویی از عوامل موثر بر مانایی زنجیره‌های این صنعت پرداخته است. در حال حاضر اغلب مطالعات صورت گرفته به تعاریف عملیاتی و کاربردهای مانایی در تصمیم‌های زنجیره تامین اختصاص دارند و پژوهش جامعی در سطح کلان و سیاست‌گذاری به منظور شناسایی عوامل موثر بر مانایی صورت نگرفته است. پژوهش حاضر با اتخاذ رویکرد ترکیبی کیفی – کمّی به عنوان یکی از نخستین مطالعات سعی در استخراج و تبیین عوامل موثر بر مانایی در زنجیره‌های تامین صنایع غذایی داشته است. در گام نخست تحقیق با استفاده از یک مرور نظام‌مند ادبیات مبتنی بر راهبرد PRISMA، پس از استخراج مطالعات پیرامون این مفهوم به شناسایی عوامل مورد اشاره در مطالعات پیشین پرداخته شده است. در این گام مجموعاً 20 عامل بر اساس مطالعات پیشین شناسایی گردید. به منظور بومی‌سازی عوامل با شرایط کشور، در گام دوم گروهی از خبرگان آشنا با مفهوم از طریق روش دلفی فازی نسبت به پایش و غربال عوامل متناسب با الزامات صنایع غذایی اقدام نمودند. روش نمونه‌گیری مورد استفاده از نوع گلوله برفی بوده و بر اساس مبانی مورد اشاره در منابع دلفی، مجموعه‌ای از 15 خبره دارای سوابق مرتبط در فرآیند پژوهش شناسایی و مشارکت نمودند. بر اساس گردآوری، تلفیق و تحلیل نظرات این گام 15 عامل نهایی شناسایی گردید. در نهایت، به منظور استخراج الگوی سلسله مراتبی حاکم بر این عوامل، از روش مدل‌سازی ساختاری تفسیری فازی استفاده شده است. نتایج حاصل از گام‌های فوق نشان داد که مانایی در زنجیره‌های تأمین مواد غذایی یک سیستم تکاملی چند سطحی است. بر اساس یافته‌ها، مانایی زنجیره تأمین با حاکمیت نهادی و فرهنگ سازمانی آغاز، از طریق عوامل دیجیتال و رابطه‌ای پیشرفت و از طریق مکانیسم‌های دانش و هماهنگی عملیاتی می‌شود تا در نهایت، تاب‌آوری لجستیک، تنوع تأمین‌کننده و موجودی اطمینان استراتژیک در صنعت غذایی تحقق ‌یابد. همچنین، دسته‌بندی عوامل نهایی بر اساس میزان نفوذ و وابستگی بیان‌گر تاثیر عمیق پشتیبانی دولت و سیاست‌گذاری در کنار سایر عوامل به عنوان محرک دستیابی به مانایی در زنجیره‌های تامین بوده است.