طراحی مدل کارآفرینی توانمند شده با هوش مصنوعی و کلان داده
نویسندگان
1 سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی
2 دانشگاه فردوسی مشهد
3 دانشگاه الزهرا
4 دانشگاه پیام نور
5 دانشگاه آزاد اسلامی
doi
100/jiams.2026.9181.7988چکیده
مقدمه: در چشمانداز پویای کارآفرینی معاصر، هوش مصنوعی و کلان داده به عنوان نیرویی تحولآفرین ظاهر شده اند که الگوهای سنتی کسبوکار را بازتعریف کرده و فرصتهای بیسابقهای برای موفقیت فراهم میکنند. تأثیر این فناوریها بر فعالیتهای کارآفرینی در سطح انفجاریِ علاقه پژوهشی در سالهای اخیر منعکس شده است که به پراکندگی و تکهتکه شدن مطالعات موجود منجر شده است که تولید یک دیدگاه جامع و نظاممند را دشوار میسازد. این مقاله با مرور پژوهشهای موجود درباره بهکارگیری فناوریهای مبتنی بر هوش مصنوعی و کلان داده در کارآفرینی، به بررسی جامع ادبیات میپردازد. روششناسی: این پژوهش از رویکرد فراترکیب(متاسنتز) بهره میبرد. بر اساس تعریف محققانی چون ساندلوسکی و باروسو در سال 2007، روش فراترکیب دارای هفت مرحله است. جامعه مورد مطالعه در بخش فراترکیب شامل تمامی مقالات منتشر شده در پایگاههای علمی معتبر داخلی و خارجی، بر مبنای کلید واژههای مرتبط با هوش مصنوعی، کلان داده و کارآفرینی میباشد. برای جستجوی کلیدواژهها، محدودیت زمانی 2011 تا 2025 انتخاب شده است. در این پژوهش پس از غربالگری مقالات، تعداد 27 مقاله فارسی و 50 مقاله خارجی، در مجموع 77 مقاله انتخاب شد و به طور کامل مورد بررسی قرار گرفت و با استفاده از روش کدگذاری، کدهای اولیه و مفاهیم و مقوله ها شکل گرفت. برای ارزیابی پایایی یافتهها از ضریب کاپا (80/0) استفاده شده است که نشان از پایایی قابل قبول دارد. همچنین کنترل کیفیت تحقیق پیش از این از طریق روش CASP نیز انجام شد و مقالاتی که دارای کیفیت لازم نبودند حذف شده و وارد چرخه کد گذاری و تحلیل تم نشدند. یافتهها: یافته ها حاکی از آن است که هوش مصنوعی و کلان داده در تمام مراحل فرایند کارآفرینی تاثیر گذار است. همچنین بر اساس یافتهها مدل «کارآفرینی توانمند شده با هوش مصنوعی و کلان داده» ترسیم شد. که شامل 4 مقوله اصلی میباشد: 1- پیشایندهای کاربرد هوش مصنوعی و کلان داده در کارآفرینی، 2- چالشها و محدویتها، 3- ابعاد هوش مصنوعی و کلان داده، 4- پیامدهای کاربرد هوش مصنوعی و کلان داده در کارآفرینی . در قسمت پیامدها یافتهها حاکی از آن است که فناوریهای هوش مصنوعی و کلان داده در تمام مراحل فرایند کارآفرینی که شامل: 1- تشخیص فرصت 2- ارزیابی فرصت 3- بهرهبرداری از فرصت می باشد، تاثیر گذار است. همچنین در آموزش و پژوهش کارآفرینی و نیز کارآفرینی پایدار موثر است. نتیجهگیری/ دستاوردها: بر اساس بررسیهای تیم پژوهش، این نخستین مطالعهای است که به نظاممند کردن ادبیات موجود در زمینه کارآفرینی و هوش مصنوعی و کلان داده میپردازد. بهویژه، مرور نظاممند ادبیات ما چهار خوشهی مشخص را نشان میدهد. این چارچوب میتواند حوزههای خاصی را که در آینده مورد توجه محققان و کارآفرینان (و حتی کارآفرینان در سازمانهای تثبیتشده) قرار میگیرند، شناسایی کند تا از پتانسیل هوش مصنوعی و کلان داده بهره ببرند.برای جمعبندی، ما بر این باوریم که واگذاری تمام فرآیندهای خودکار به هوش مصنوعی که میتواند آنها را به شیوهای مؤثرتر، دقیقتر و سریعتر از انسان انجام دهد، به کارآفرینان این امکان را میدهد که پتانسیل خلاقانه، همدلانه و بصیرتی خود را به شکلی که هیچ الگوریتمی قادر به تطبیق با آن نیست، بهتر ابراز کنند. با در نظر گرفتن این نکته، هوش مصنوعی نه دشمن خطرناکی، بلکه یک امکانساز برای کارآفرینان است.