اعتبار یگانه نسخه چاپی کامل حقائق التفسیر از روی نسخه خطی فاتح مبتنی بر نسخه‌های خطی: بررسی انتقادی

نویسندگان

1 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات ، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران، ایران .

2 دانشجوی دکترای گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات ، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران، ایران .

3 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات ، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران، ایران .

doi
10.22034/crtc.2025.485200.1165
چکیده

چکیدهمقاله حاضر درصدد بررسی اعتبار یگانه نسخه چاپی کامل از کتاب حقایق التفسیر و میزان تطابق آن با نسخه‌های خطی است. این کتاب به‌عنوان یکی از مهم‌ترین نوشته‌های تفسیری با رویکرد صوفیانه و باطنی، ازجهت همین رویکرد وهمچنین شخصیت مهم وبزرگ نویسنده آن عبدالرحمن سلمی همواره موردتوجه ویژه دانشمندان بوده است. اشتمال این کتاب برحدود 360 روایت از جعفربن محمد توجه به این کتاب را دوچندان کرده است. امروزه تنها یک نسخه چاپی از این کتاب موجود است که مبنای بسیاری از تحقیقات در مورد محتوای آن قرارگرفته است. این نسخه توسط سید عمران در سال 1421 ق به چاپ رسیده است. این نسخه با نسخه خطی مورداستفاده سیدعمران و همچنین سایر نسخ خطی مقابله شده است. یافته‌های حاصل از این مقابله که با روش توصیفی،تحلیلی و با رویکرد منتقدانه به دست آمده، نشان می‌دهد که این یگانه نسخه چاپی حقایق به‌هیچ‌روی قابل‌اعتماد نبوده و محققان را از مراجعه به نسخ خطی اصیل کتاب بی‌نیاز نمی‌کند. اشکالات واردبر نسخه خطی همچون افتادگی‌های بزرگ ومتعدد، اشکالات ادبی و حرکت‌گذاری در استنساخ و اشکالات وارد بر بدخوانی‌های محقق ازنسخه خطی که موجب ازقلم افتادن متن کتاب شده و همچنین بی‌دقتی در استخراج محتوای نسخه خطی ازجمله چنین اشکالاتی است.