شناخت تحلیلی و معرفی نسخۀ خطی منظومه نحوی سید علینقی حسینی دشتی
نویسندگان
1 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه خلیج فارس
2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر، ایران
doi
10.22034/crtc.2025.502951.1182چکیده
منظومه نحوی سید علینقی حسینی دشتی، اثری فاخر و منتشرنشده از قرن سیزدهم هجری قمری، یکی از برجستهترین آثار علمی در حوزه قواعد صرف و نحو زبان عربی است که به نظمی شاعرانه و بر وزن الفیه ابن مالک اندلسی سروده شده است. هدف اصلی این مقاله، معرفی این نسخه خطی و بررسی ساختار و محتوای آن و تأکید بر ضرورت تصحیح و انتشار آن است تا ضمن حفظ این میراث گرانبها، زمینه بهرهمندی علمی و آموزشی از آن فراهم شود. پژوهش حاضر به روش توصیفی-تحلیلی است و بر مبنای مطالعه نسخههای موجود و تحلیل محتوای آن انجام گرفته است. مقاله ابتدا به معرفی مختصر زندگی، آثار و جایگاه علمی سید علینقی حسینی دشتی میپردازد؛ سپس ویژگیهای سبکی و ساختاری منظومه را بررسی میکند. یافتههای پژوهش نشان میدهد این اثر در قالب 736 بیت بهصورت منظم و ساختاریافته در 47 باب نحوی گنجانده شده است. این اثر با بهرهگیری از فصاحت زبانی: نایع ادبی مانند تشبیه و استعاره و ترکیبهای بدیع نحوی، نمونهای کمنظیر در سنت ادبیات منظوم علمی است. برخلاف دیگر منظومههای آموزشی مانند "الفیه ابن مالک" که بیشتر بر جنبههای نحوی و آموزشی تمرکز دارند، الفیه سید علینقی دشتی تنها یک منبع آموزشی نیست؛ بلکه الگویی الهامبخش برای ادبیات تعلیمی عربی بهشمار میرود که توانسته مفاهیم نحوی را بههمراه ارزشهای اخلاقی و معنوی به شکلی بدیع به مخاطب منتقل کند. این منظومه، علاوه بر ارزش آموزشی، سندی برای مطالعه تاریخ علمی و فرهنگی منطقه دشتی استان بوشهر محسوب میشود.
