توسعه الگوی داده دولت باز در حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات ایران: گامی به سوی شفافیت و پایداری

نویسندگان
doi
100/jiams.2026.9059.7894
چکیده

تحقیق حاضر با هدف طراحی الگوی داده دولت باز (OGD) در حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات (ICT) ایران انجام شده است. داده دولت باز، یکی از راهبردهای کلیدی برای ارتقای شفافیت، پاسخگویی و مشارکت عمومی محسوب می‌شود. این پژوهش به دنبال شناسایی عوامل موثر و ارائه راهکارهایی برای بهبود این حوزه است. این پژوهش از رویکرد ترکیبی (کیفی و کمی) بهره می‌برد. در بخش کیفی، با مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته از ۱۳ نفر از خبرگان حوزه ICT، داده‌ها جمع‌آوری و با روش تحلیل تم بررسی شدند. در بخش کمی، از تحلیل عاملی تأییدی و مدلسازی ساختاری-تفسیری برای ارزیابی و آزمون الگوی پیشنهادی استفاده شد. جامعه آماری شامل مدیران و کارشناسان ICT استان آذربایجان غربی بود. نتایج نشان داد که مؤلفه‌های اصلی الگوی داده دولت باز شامل سیاست‌های داده باز، دسترسی و شفافیت داده‌ها، مدیریت و پردازش داده‌ها، شبکه‌سازی و همکاری، آموزش و توانمندسازی، نوآوری و توسعه، حاکمیت داده، و پایداری است. تحلیل‌ها نشان دادند که آموزش و توانمندسازی کاربران، حاکمیت داده، و مدیریت داده‌ها بیشترین تأثیر را در موفقیت الگو دارند. همچنین، دسترسی و شفافیت داده‌ها و سیاست‌های داده باز از عوامل تسهیل‌کننده شفافیت و کارایی در نظام حکمرانی محسوب می‌شوند. تحقیق حاضر نشان داد که توسعه داده دولت باز در ایران نیازمند ایجاد چارچوب‌های قانونی، سرمایه‌گذاری در فناوری‌های نوین، آموزش و توانمندسازی کاربران، و ارتقای زیرساخت‌های فناوری اطلاعات است. الگوی پیشنهادی می‌تواند به‌عنوان مبنایی برای سیاست‌گذاری و بهبود فرآیندهای داده دولت باز در ایران استفاده شود و نقش موثری در افزایش شفافیت، مشارکت شهروندی، و کارایی نظام حکمرانی ایفا کند.