طراحی مدل شکل‌گیری آشوب، مدلی جهت پیش‌بینی و مدیریت آشوب (پژوهش کیفی مبتنی بر نظریه داده‌بنیاد)

نویسندگان

1 دانشگاه فردوسی مشهد

2 دانشگاه فردوسی مشهد

3 دانشگاه معارف اسلامی

4

doi
100/jiams.2026.8894.7768
چکیده

شکل‌گیری آشوب حوزه جدیدی در ادبیات مدیریت و سازمان است. مدیران متفکر باتکیه بر نظریه آشوب می‌توانند سازمان‌ها را قادر سازند، حتی در دوره‌های زمانی کوچک، زمینه‌ها و محیط‌های آشفته و نامشخص را شناسایی و براساس مدل شکل‌گیری آشوب به پیش‌بینی هرج‌ومرج بپردازند و از وقوع بحران‌ها پیشگیری کنند. براین‌اساس پژوهش کنونی به‌منظور طراحی مدل شکل‌گیری آشوب در دانشگاه‌های دولتی مورد مطالعه دانشگاه‌های لرستان انجام گرفت، که پژوهشی کیفی است و از نوع پژوهش‌های اکتشافی می‌باشد و هدف آن کشف و شناسایی الگوی شکل‌گیری آشوب در دانشگاه‌ها و نحوه‌ی مدیریت آشوب شکل‌گرفته شده است، از جهت زمانبندی نیز تحقیق مقطعی است. برای جمع‌آوری داده‌ها از مصاحبه نیمه‌ساختاریافته استفاده شده است. جامعه آماری مشتمل بر مدیران و اساتید گروه مدیریت دانشگاه لرستان بود که اعضای نمونه آماری با روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. شناسه‌های مدل شکل‌گیری آشوب با استفاده از مصاحبه نیمه‌ساختاریافته گردآوری شده و با بهره‌گیری از روش کدگذاری استراوس و کوربین تحلیل شدند (399 مفهوم کلیدی، 46 مقوله فرعی و 20 مقوله اصلی). براساس یافته‌های پژوهش، داده‌های طبقه‌بندی شده در قالب سه دسته عوامل ایجادکننده، پیش‌بینی‌کننده‌های شکل‌گیری آشوب و اقدامات مقابله‌ای و نتایج تقسیم شدند که شرایط علّی، شرایط زمینه‌ای و شرایط مداخله‌گر در دسته پیشایندهای آشوب و راهبردها در دسته پیش‌بینی‌کننده‌های شکل‌گیری آشوب و اقدامات مقابله‌ای مدل جای گرفتند. مفهوم آشوب به‌عنوان پدیده محوری انتخاب شد که مشتمل بر چهار مقوله جاذبه‌های غریب، هندسه فراکتال، فرآیند پویا و اثر پروانه‌ای است.