آیرونی کلامی و کاربردهای زبانشناختیِ آن در فراتاریخنگاری با تکیه بر دو نمایشنامۀ جنگنامۀ غلامان و فتحنامۀ کلات اثر بهرام بیضایی
نویسندگان
1 دانشآموختۀ ادبیات نمایشی، مقطع کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
2 دانشیار گروه ادبیات نمایشی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
doi
چکیده
مقالۀ حاضر میکوشد بر اساسِ ایدۀ فراتاریخنگاری، به تحلیل عملکرد ظرفیتهای زبان از منظرِ آیرونی کلامی در بازنماییِ رویدادهای تاریخی در دو نمایشنامۀ جنگنامۀ غلامان و فتحنامۀ کلات بپردازد. بر این اساس، ابتدا میکوشیم تعریفی از فراتاریخنگاری و اهمیت آیرونی بهعنوان یک مؤلفۀ مهم در فراتاریخنگاری ارائه دهیم و سپس انواع آیرونی کلامی و عملکرد آن در متن نمایشی را شرح و بسط داده و به تحلیلِ مؤلفهها در نمونههای مطالعه بپردازیم. بنابراین، چارچوب بحث تلفیقی از مطالعاتِ زبانشناسی و سبکشناسیِ «دیردر ویلسون» و «هایدن وایت» است. روش انجام این پژوهش، توصیفی و تحلیلی بوده و با نمونهکاوی، امکان تحلیلِ مؤلفهها فراهم شده است. یافتههای این پژوهش نشان میدهد در دو نمایشنامۀ بهرام بیضایی، آیرونی کلامی بهمثابۀ تمهیدی زبانی در جهتِ بهرهگیری از ظرفیتهای بالقوۀ زبان و ابزاری در جهتِ دلالتگریهای تاریخی است. این ظرفیتِ زبانی گاه خود را در گزارههای پارودیک و کلامی و گاه در بافتِ تفسیری و تحلیلیِ متن آشکار میسازد، با درنظر گرفتن این نکته که سازوکارِ ایجاد آیرونی و معنا در متن نمایشنامه بدونِ درنظر گرفتنِ فرامتنِ تاریخ ممکن نیست.
