فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هماهنگی واکه‌ای همانند همگونی فرایندی با بسامد بالاست که در بسیاری از زبان‌های دنیا قابل مشاهده است. این فرایند در بسیاری از نظریه‌های واج‌شناسی نظیر زایشی، خود­واحدی و بهینگی بررسی و تحلیل‌ شده است و به­نوعی فرایندی است که به ارزیابی نظریه‌های مختلف واج­شناسی می‌پردازد. مقالۀ حاضر به بررسی هماهنگی واکه­ای و هماهنگی واکه­ای ـ هم­خوانی در زبان فارسی در چارچوب نظریۀ بهینگی می­پردازد. هماهنگی واکه‌ای به مشخصه‌های مختلفی در زبان نظیر ارتفاع، پسین بودن واکه، گردی، ریشۀ زبان پیش­آمده و خیشومی­شدگی وابسته است. روش تحقیق مقالۀ حاضر تحلیل محتواست و داده­های آن به شیوۀ تمام­شماری و نیز هدفمند از فرهنگ فارسی معین (1388) گردآوری شده­ است. چارچوب نظری این پژوهش نظریۀ بهینگی است. هدف مقالۀ حاضر، بررسی هماهنگی واکه­ای و واکه­ای ـ هم خوانی در زبان فارسی و طبقه­بندی انواع آن از نظر مشخصات واجی است. بررسی دادها نشان می­دهد که در زبان فارسی هماهنگی واکه‌ای به مشخصاتی نظیر پسین بودن، ارتفاع و گردی واکه مرتبط است. همچنین، برخی مشخصات هم­خوان­ها از­جمله کامی­شدگی در هماهنگی واکه­­ای ـ هم­خوانی دخیل هستند. نتایج بررسی داده­ها نشان می­دهد که در زبان فارسی برای تبیین هماهنگی­ها، جایگاه قوی به لحاظ واجی و صرفی عامل مهمی به­شمار می­رود. همچنین، محدودیت­های مجاز بودن، تطابق و همانندی در این هماهنگی­ها گزینۀ بهینه را به­دست می­دهند.