فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

عنصر تصریفی «بـ» در نظام وجه فارسی نو تاکنون سه نقش دستوری نشانۀ وجه التزامی، نشانۀ وجه امری و نشانۀ آینده را برعهده داشته ‌است که وجه اشتراک آن­ها غیرقطعی ­بودن وقوع رویداد (درتقابل با گزارش وقوع قطعی رویداد در وجه اخباری) است. تحقیق حاضر که بر اساس پیکره­ای متشکل از نمونه­گیری از 55 اثر مکتوب در یک بازۀ یازده قرنی (قرن 4 تا 14 هجری) انجام گرفته ‌است، نشان می­دهد که در طول این دوره، بسامد «بـ» در نقش نشانۀ وجه التزامی سه برابر، و در نقش نشانۀ وجه امری دوونیم برابر شده‌ است، ولی نقش وجهی سوم (نشانۀ آینده) عمدتاً در قرن­های 4 تا 6 فعال بوده و به­تدریج متوقف شده ‌است. همچنین، به­استناد داده­های پیکره و آمارهای توصیفیِ ارائه­شده در مقاله، از قرن 13 کاربرد «بـ» که قبلاً تقریباً منحصر به افعال ساده بوده، به قلمرو افعال مرکب نیز گسترش یافته ‌است. ازسوی دیگر، بی­نظمی­هایی در آمارهای افزایش بسامد «بـ» در پیکره در طول یازده قرن دیده می­شود که نگارنده تلاش کرده ‌است با توسل به فرضیه­هایی چون کهن­گرایی دستوری در بعضی متون و تحریف احتمالی الگوهای دستوری در فرایند نسخه­نویسی، آن­ها را تحلیل کند. درمجموع، آمارها نشان می­دهد که دستوری‌شدگی «بـ» از قبل از قرن 4 آغاز شده بوده و در طول این یازده قرن ادامه یافته و در فارسی امروز نیز بسامد آن همچنان در دهه­های اخیر در حال افزایش بوده ‌است.