تصحیح سیاقی: نظریه و کاربرد

نویسندگان

1 گروه آموزشی علوم قرآن و حدیث. دانشکده الهیات و معارف اسلامی. دانشگاه تهران. تهران. ایران.

2 گروه زبان و ادبیات فارسی. دانشکده ادبیات و علوم انسانی. دانشگاه تهران. تهران. ایران.

doi
10.22034/crtc.2025.528536.1193
چکیده

«تصحیح سیاقی» روشی قابل استفاده در تصحیح متون کهن (نسخه‌های خطی) است. این روش در کنار روش‌های متداول دیگر همچون تصحیح اساس‌محور( اخباری)، قیاسی( دستوری) إلتقاطی( اجتهادی) و تلفیق آنها، می‌تواند بهره دهی کند و از کارایی لازم برخوردار است. پژوهش بنیادی حاضر به شیوۀ کتابخانه‌ای و با رویکرد کیفی، «تصحیح سیاقی» را همچون دیگر روشهای تصحیح، در قامت شیوه‌ای مؤثّر و کارامد، مورد شناسایی و بررسی قرار می‌دهد و در جهت توسعۀ نظریه تصحیح متن، به بررسی «سیاق» و نقش آن در خوانش صحیح متن تاریخی می‌پردازد. از این پژوهش، به دست می‌آید که تسلّط بر سیاق متن به شناسایی آسیب‌ها، رفع نارسایی‌ها و مشکلات و بهبود و بازسازی خطاها و افتادگی‌ها و إحیای متن می‌انجامد. نام‌گذاری تاریخی (به پیروی از گذشتگان)، تعریف منطقی و علمی، روامندی و کارایی روشی و روشن‌شدن مفاهیم و متون مبهم با توجه به زمینه متن، از مزیّت‌های تصحیح سیاقی است. در تصحیح سیاقی به گونه‌های زبانی توجه می‌شود و دستور تاریخی زبان، معیار پژوهنده است. همچنین علاوه بر سبک عمومی دورۀ مورد پژوهش، سبک خاص نویسنده نیز در سایر آثار او، مورد بررسی و خوانش قرار می‌گیرد. بدین سان «تصحیح سیاقی» به عنوان روشی بدیع و مؤثر‌، به محققان و مصحِّحان ادبی، قابلیت جدیدی برای خوانش صحیح و بازسازی متن تاریخی می‌دهد.