فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در میان شهرهایی که در فرایند کشورگشایی‌های عرب‌های مسلمان، به دست آنان افتاد، ساوه اهمیتی ویژه دارد، چه این شهر بااین‌که بیش‌از سی سال پس از بعثت پیامبر (ص) به دست مسلمانان افتاد در شمار معدود شهرهای ایران است که بر پایه مدعای منابع حدیثی و روایی، از آغاز ولادت پیامبر (ص) در حجاز شناخته بوده و خشکیدن دریاچه ساوه، هم‌زمان با میلاد پیامبر اسلام، از نشانه‌های ظهور او و به‌اصطلاح جزو «ارهاصات» شمرده ‌شده‌است. پرسش اصلی این پژوهش توصیفی-تحلیلی چندوچون اصالت و نیز ارزش و اعتبار معنایی و دلالت‌های روایت خشکیدن دریاچۀ ساوه است. چگونگی مواجهۀ جغرافیانگاران مسلمان و نیز شاعران با این واقعه، پرسش‌های فرعی این تحقیق‌اند. با وارسی سندشناسانۀ گزارش رویدادهای شب میلاد رسول خدا، و آشکار کردن فرایند دگردیسی معنوی و دلالتی آن از یک‌سو، و با تأمل در محتوای آن و نیز با توجه به فقدان اشاره به مضمون این حدیث در بسیاری از متون جغرافیایی و فتوح‌نگاشته‌های مسلمانان و نیز در دیوان‌های قریب به تمام شاعران، آشکار می‌گردد که خشکیدن دریاچه ساوه در شمار «ارهاصات النبی» نبوده‌است. و اساساً ساوه تا پیش از تصرف این شهر به دست اعراب مسلمان و چه‌بسا تا مدت‌ها پس از آن، برای آنان ناشناخته بوده‌است.