فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

همواره چگونگی پیدایش موجودات، نسبت آن‌ها با بارئ تعالی و به تعبیر دیگر تفسیر خلقت از مسائل بنیادین و چالش‌های اندیشۀ بشری بوده است. در فلسفه، نظریه صدور با هدف تبیین چگونگی ایجاد موجودات توسط خداوند طرح‌ریزی شده است. همچنین در گنجینه روایی شیعه ضمن وجود سبک‌های مختلف نقلی نظیر؛ ادعیه، خطبه، مناظره، گزاره‌هایی در تفسیر خلقت و ارائه معارف هستی آفرینی مشاهده می‌شود. از آنجایی که هر نظریه لوازم خاصی را به‌همراه دارد پژوهش حاضر بر پایۀ روش تحلیل محتوا به بررسی و نقد لوازم هستی آفرینی نظریه «صدور» و خطبه‌های معصومان (ع) پرداخته است. «ابداع» و «انشاء» در خطبه‌های معصومان (ع)، «صدور» و «فیض» در نظریه صدور، بسامد مفهومی بالائی دارد. یافته‌ها نشان از آن دارد؛ در «صدور»؛ موجودات بر پایه «مِن شَئ» اما در ابداع بر پایه «لا مِن شَئ» ایجاد می‌شود. در «ابداع» مورد تأکید خطبه‌های معصومان (ع)، اراده و قدرت خداوند؛ مطلق خواهد بود بر خلاف صدور که فیضان موجودات به‌طور قطع و عاری از اراده انجام می‌پذیرد. در «ابداع»، موجودات بدون سابقه، مثال و خمیرمایه ایجاد می‌شود. بنابراین بین خالق و مخلوق تباین وجود دارد لیکن؛ در صدور، سنخیت بین صادر و مصدر (مبدأ) ضروری است. در «صدور»، وجودِ «واسطه»، در ایجاد کثرات، لازم است. چه‌اینکه؛ خداوند به عنوان موجود بسیط، نمی‌تواند موجودات غیر بسیط را بدون واسطه ایجاد کند اما در ابداع و بر اساس«صُنع الشئ لا مِن شَئ»، موجودات با اراده و قدرت مطلق الهی و بدون نیاز به میانجی، ایجاد می‌شود.