راهبردهای کلامی در تعامل بازجویی (جستاری در گفتمان‌کاوی قضائی)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان‌شناسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

2 دانشیار زبان‌شناسی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

doi
چکیده

زبان در حین فرایند بازجویی و گفتمان موجود در آن مشخصه‌های خاصی دارد که می‌تواند محمل بسیاری از پژوهش‌ها و مطالعات زبانی باشد. از مهم‌ترین مسائلی که در فرایند مذکور می‌توان به آن اشاره کرد، چگونگی پیش‌برد ارتباط کلامی از­سوی بازجو به­منظور دست‌یابی به حقیقت از گفته‌های بازجوشونده است. در این راستا، فرد بازجو از راهبردهایی برای پیش‌برد گفتمان به شیوۀ‌ موردنظر خود استفاده می‌کند. در پژوهش حاضر، شرکت­کنندگان در تعامل بازجویی به دو دسته افراد متخصص و غیر­متخصص تقسیم شدند و مراد از دستۀ نخست افرادی هستند که آشنایی کامل با قانون و زبان قانونی دارند و شامل پلیس، قاضی، وکیل و غیره می‌شوند و در­مقابل، دستۀ دوم افرادی که با قانون آشنایی ندارند (یا دست­کم آشنایی کمی دارند) و شامل متهم، شاکی، شاهد می‌شوند. در جستار حاضر، بر مبنای پیکره‌ای متشکل از ده پروندۀ قضائی و تحلیل تعامل گفتاری بین فرد متخصص (قاضی) و فرد غیر­متخصص (متهم، شاکی) تلاش شد انواع راهبردهای مورد استفادۀ بازجو استخراج شود. راهبردهای مذکور شامل صورت‌بندی پرسش، استفاده از پرسش مکرر، بندهای نقل­قول، تقابل، استفاده از عبارت «خب» به­منزلۀ نشانگر گفتمان‌ساز و قطع کلام هستند.