تحلیل گفتمان انتقادی نامههای امام علی علیهالسلام به عبدالله بن عباس
نویسندگان
1 استادیار گروه علوم ارتباطات اجتماعی، واحد تهران شرق، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری علوم ارتباطات اجتماعی، واحد تهران شرق، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 نویسنده مسئول: استادیار گروه علوم ارتباطات اجتماعی، واحد تهران شرق، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
4 استادیار، گروه علوم ارتباطات اجتماعی، واحد تهران شرق، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
doi
چکیده
شناسایی گفتمان مدیریت اسلامی میتواند هم برای رهبران و هم برای افرادی که مسئولیتهای مدیریتی بخشی از جامعه را بر عهده دارند، بسیار راهگشا باشد. هدف این مقاله تحلیل گفتمان انتقادی نامههای امام علی به عبدالله ابن عباس است؛ بههمین دلیل با روش کیفی و با استفاده از تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف به بررسی و تحلیل نامههای امام علی به عبدالله بن عباس حاکم بصره پرداخته شده است. این نامهها هفت عدد است و تحلیل گفتمان انتقادی در سه سطح انجام شده است. در سطح توصیف ویژگیهای مهم زبانشناختی نامهها بهمنظور شناسایی نظم گفتمانی حاکم بر آنها مورد بررسی قرار گرفته است. در تفسیر تلاش شده است که این نظم گفتمانی در پرتو ویژگیهای متنی و همچنین شرایط تولید این متون در دوره امام علی(ع) تفسیر شود. همچنین در سطح تبیین تلاش شده است تا رابطه نظم گفتمانی با متن و بستر اجتماعی ـ سیاسی آن تبیین شود. بهطور کلی یافتهها نشان میدهد که در نظم گفتمانی امام علی تنها یک پرکتیس یا عمل گفتمانی قابلشناسایی است و آن پرکتیس گفتمانی امام ـ کارگزار است. امام علی در سطح پرکتیس گفتمانی امام ـ کارگزار انواع مختلف گفتمانها را برای مفصلبندی نظم گفتمانی یا همان گفتمان مدیریت اسلامی در نامههایشان بهکار گرفتهاند. بهطور کلی شش گفتمان در مفصلبندی پرکتیس گفتمانی امام ـ کارگزار برای تولید نظم گفتمان مدیریت اسلامی بهکار گرفته شده که عبارت است از: گفتمان مدیریت عدالتگرا و حقگو، گفتمان گشادهرویی مدیریتی، گفتمان مدارای مدیریتی، گفتمان سرنوشتگرا، گفتمان شهادتگرا و گفتمان دنیاگریزی.