گونه‌شناسی شیوه رویارویی امام علی(ع) با اعتراضات مردمی و مخالفان حکومت

نویسندگان

1 کارشناس ارشد علوم قرآن و حدیث، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

2 دانشیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران

3 استادیار، گروه معارف اسلامی، دانشگاه پیام‌نور، تهران ایران

doi
10.22084/nahj.2025.31558.3223
چکیده

در حکومت امام علی(ع)، اعتراضات، مخالفت‌ها و بحران‌های سیاسی و اجتماعی به وجود آمده است که بررسی آنها رهاوردهای عملی در حوزه مدیریتی و حکمرانی به همراه دارد. حکمرانی امیرمومنان با وجود بیعت گسترده اولیه، خیلی زود با اعتراضات بنیانی مبتنی بر دنیا طلبی، کینه‌های دیرین، اختلافات قبایلی و عدالت ستیزی مواجه شد. مدیریت بحران‌، مواجهه هوشمندانه و اخلاق‌مدارانه امام(ع) با مخالفت‌ها و اعتراضات، این دوره را متمایز می‌کند. این پژوهش با روش کتابخانه‌ای و به شیوه تحلیل محتوا، بر آن است تا گونه‌های مختلف رویارویی امام (ع) با مخالفان و معترضان را بررسی و راهکارهای مناسبی با محوریت آموزه‌های نهج‌البلاغه ارائه کند. یافته‌های پژوهش گویای آن است که امام علی (ع) مخالفت‌ها را نه با سرکوب و خشونت کور، بلکه با حفظ اصول اسلامی، اخلاق علوی و تدبیر سیاسی پاسخ داده و راهکارهایی برای مهار بحران‌ها، پاسخ به شبهات، اصلاح اجتماعی، تقویت مشروعیت حکومت و حتی اصلاح مخالفان ارائه می‌دهد. امام الگویی تمام عیار از سیاست مبتنی بر حق‌مداری، صبر، گفتگو، جدیت در اجرای عدالت، و رعایت حقوق مخالفان را در رویارویی با مخالفت‌ها و اعتراضات عمومی آن زمان به ظهور رسانید که امروز نیز می‌تواند الگویی عملی برای حکومت‌داری مبتنی بر عدالت و اخلاق باشد.