فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ارتباطات تنگاتنگ سینما و مسائل اجتماعی همواره موردتوجه محققان میان‌رشته‌ای و هنرمندان بوده است. هدف از این پژوهش، واکاوی مختصات اجتماعی پنج فیلم منتخب توقیفی چهار دهه اخیر سینمای ایران از منظر مسائل اجتماعی و فرهنگی از دریچه جامعه‌شناسی هنر است. رویکرد این پژوهش کیفی توأم با تحلیل مضامین سازنده فیلم‌ها بوده است. «برزخی‌ها»، «بانو»، «مارمولک»، «سنتوری» و «عصبانی نیستم» پنج فیلم منتخب موردبررسی در این پژوهش به‌عنوان فیلم‌های توقیفی و کمتر مطالعه شده در تحقیقات پیشین هستند. این پژوهش با تکیه‌بر نظریه‌های بازنمایی و شکل‌دهی به بررسی نسبت میان مسائل اجتماعی و بازتاب گفتمان‌های فرهنگی ـ سینمایی آن‌ها پرداخته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد درمجموع، این فیلم‌ها 22 مقوله کلیدی با مضامین مشابه عمده آسیب‌های اجتماعی، خانوادگی، اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و شهر مدرن را دارا هستند. دراین‌بین دو فیلم برزخی‌ها و مارمولک مقولات غیر هم‌جنس با سه فیلم دیگر داشته‌اند. همچنین، نوع مضامین شناسایی‌شده دارای تنوع بالاتری بوده و از سوی دیگر شکل بیانی مسائل اجتماعی در گفتمان‌های مسئله‌محور صریح‌تر و عریان‌تر است و بی‌ارتباط با دلایل توقیف موقت یا دائمی این فیلم‌ها نیست. از دریچه جامعه‌شناختی هنر نیز یافته‌ها بیانگر آن هستند که سینمای ایران نه صرفاً بازتابی از واقعیت، بلکه سازنده و بازآفرین معنا در بستر قدرت و گفتمان است. این روند نشان می‌دهد سینمای ایران در هر دوره، ضمن تأثیرپذیری از گفتمان‌های مسلط، فضایی برای عینیت‌سازی فرهنگی و بازتعریف معنا فراهم کرده است. براین‌اساس، تحولات سینمایی را می‌توان محصول برهم‌کنش میان قدرت، فرهنگ و جامعه در چارچوب رژیم‌های بازنمایی و شکل‌دهی دانست.