فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

از مجموع نظریات فخر رازی پیرامون ماهیت شیطان، دو دیدگاه متمایز مبتنی بر دیدگاه عدم انگاری و دیدگاه وجود انگاری قابل طرح است. ذیل دیدگاه دوم، به عنوان دیدگاه غالب، علی رغم اعتقاد صریح به تجرد شیاطین، قائل به ویژگی‌های جسمانی از نوع لطیف بوده و با اثبات اختیار، این گروه را در زمره مکلفین به شمار آورده‌است. همچنین با تکیه بر مفهوم وصفی واژه شیطان و در نظر گرفتن دو قسم انسی و جنی برای آن، تمثل به صورت بشر را ازشیوه‌های اثرگذاری شیطان برشمرده‌است. مطابق دیدگاه دوم، با تکیه بر باطل بودن شیطان در تقابل با حق، به عدم انگاری شیطان معتقد شده و با استنادی گذرا به کارکرد قوه واهمه، به حل مساله پرداخته‌اند. در تحلیل جایگاه شیطان در نظام آفرینش و سلسله علل تحق شرور نیز به دو عامل اراده و حکمت الهی در تسلط شیاطین و در نهایت نسبت دادن نقش اصلی تحقق شرور به خداوند تکیه داشته‌ و در این رابطه استدلال‌های مختلف ارائه نموده و به شبهات متعدد پاسخ داده‌اند. هدف مقاله تبیین ماهیت و نقش شیطان در پاسخ به مسأله شر از دیدگاه فخر رازی است. برای استخراج دیدگاه از روش تفسیر متن و برای تبیین دیدگاه از روش تحلیلی استفاده شده‌است.