بررسی اندیشه های حدیثی و کلامی شیعه در حوزه حدیثی اهواز در قرون نخستین اسلام

نویسندگان

1 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

doi
10.22034/kalam.2025.1149.1137
چکیده

پژوهش حاضر به بررسی نقش و جایگاه حوزه حدیثی اهواز در پنج قرن نخست اسلام و اندیشه‌های حدیثی و کلامی این حوزه حدیثی پرداخته است. با توجه به موقعیت جغرافیایی و راهبردی اهواز در جنوب غرب ایران و مجاورت با حوزه‌های علمی عراق خصوصاً کوفه، این منطقه به یکی از کانون‌های مهم انتقال و گسترش علوم حدیثی و معارف اسلامی تبدیل شد. از جمله مسائل اصلی مورد بحث، دیدگاه‌ها و رویکردهای علمی راویان و عالمان برجسته اهواز در زمینه‌هایی همچون اندیشه‌های حدیثی و مباحث کلامی مانند مسأله جبر و اختیار، علم امام و ... و همچنین معرفی آثار محدثان این منطقه و تأثیر آن در انتقال تراث امامیه به قرون بعدی است. این پژوهش، با تحلیل آثار به‌جای مانده از قرون نخستین در منابع و کتب رجالی، تاریخی و حدیثی، به دنبال پاسخ به این پرسش است که نقش و جایگاه حوزه حدیثی اهواز در تاریخ حدیث چگونه است و مهم‌ترین اندیشه‌های حدیثی و کلامی این حوزه کدام است.یافته‌ها نشان می‌دهد که حوزه حدیثی اهواز نه تنها از نظر تعداد راویان و تنوع آثار، بلکه به دلیل دیدگاه‌ها و نظرات علمی در زمینه‌های مختلف همچون مباحث کلامی، به‌ویژه در مسائلی چون عصمت، علم امام، مسئله جبر و اختیار و ...، به مرکز تبادل اندیشه اسلامی تبدیل شده است. این تعاملات فکری و علمی، به واسطه جایگاه جغرافیایی ویژه اهواز، ضمن حفظ اصالت حدیثی، موجب ارتباط مؤثر این منطقه با دیگر حوزه‌های اسلامی و تأثیرگذاری پایدار آن شد.