مطالعه زمینه‌های اعتیاد به جراحی زیباسازی چهره-بدن: تحلیل ثانویه مطالعات 1383 الی 1404

نویسندگان

1 عضو هئیت علمی گروه تاریخ و جامعه‌شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه محقق اردبیلی ( نویسنده مسئول)

2 دانشجوی دکترا جامعه شناسی فرهنگی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز

doi
10.22034/jcsc.2025.2000844.2649
چکیده

در جامعه معاصر ایران، جراحی زیبایی از یک مداخله پزشکی به پدیده‌ای چندبُعدی با ریشه‌های اجتماعی، فرهنگی، روانی و اقتصادی تبدیل‌شده است. هدف این پژوهش، تحلیل ثانویه مطالعات انجام‌شده در بازهٔ ۱۳۸۳ تا ۱۴۰۴ با رویکرد فراتحلیل کمّی است. جامعهٔ آماری تحقیق شامل 55 سند علمی که ۴۵ مطالعه به‌عنوان حجم نمونه به روش نمونه‌گیری تعمدی با رعایت ملاک ورود و خروج انتخاب شدند. نرم‌افزار آن CMA3 و ابزار تحلیل آزمون آماری f فیشر و d کوهن است. یافته‌های تحقیق نشان داد که عوامل اجتماعی (آنومی اجتماعی، محرومیت نسبی، بی‌سازمانی خانوادگی، سرمایه اجتماعی)؛ فرهنگی (مصرف رسانه‌ای، سواد رسانه‌ای، فرهنگ و هنجار پدرسالاری، سبک زندگی دینی، نوگرایی، سطح تحصیلات)؛ اقتصادی (پایگاه طبقاتی-اجتماعی، سرمایه اقتصادی، هویت شغلی، میزان درآمد) و روانی (احساس حقارت، کسب منزلت-مقبولیت، سرمایه روان‌شناختی، تنوع‌طلبی فردی، کلیشه‌های جنسیتی) در گرایش به جراحی زیبایی طی فاصله زمانی 1383 الی 1404 تأثیر معنی‌داری داشته است.یافته‌ها مؤید آن است که گرایش به جراحی زیبایی پدیده‌ای تک‌عاملی نیست، بلکه برآیند پیچیده‌ای از تعامل عوامل اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و روانی است که همگی در پرتو فرآیند خودآینه‌سان معنادار می‌شوند.