واکاوی مفهوم یوگه در متن جینه یوگه دَرَشتی سنوچَّیَه
نویسندگان
1 دانشجوی دکترا، گروه ادیان و عرفان، دانشکدۀ الهیات، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
2 دانشیار، گروه ادیان و عرفان، دانشکدۀ الهیات، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
doi
10.22059/jrm.2025.381763.630547چکیده
یوگه یکی از شش مکتب فلسفی هند و مجموعهای از تمرینهای جسمی، ذهنی و معنوی، سرچشمه گرفته از هند باستان است. یوگه به علت سیّالیّت خود، آزادانه در سنن دینی دیگر مانند بودایی، جین، سیک و … وارد گشتهاست. این نظامهای فلسفی متفاوت موجب شکلگیری تفکرات یوگهای مختلف شدهاند. جینیزم مانند سایرادیان با منشأ و خاستگاه هندی، اهمیت زیادی به یوگه و مراقبه به عنوان ابزار پیشرفت معنوی و رهایی قائل است. تعریف یوگه در این آیین دارای تعاریف، مفاهیم و اصطلاحات متفاوتی نسبت به هندوئیزم است. متن یوگهدرشتی سنوچّیه یکی از چهار متن مهم محقق برجسته سنت جین، هَریبَدرَهسِری در زمینه یوگه میباشد. نوشتههای هَریبَدره درباره یوگه، تحلیلی از یوگه در قرن هشتم از دیدگاه جین ارائه میدهد. هَریبَدره در این متن هر عمل معنوی و دینی که فرد را به رهایی برساند، یوگه مینامد. او از اقسام سهگانه و هشتگانه یوگه بحث میکند که سالک با طی این مسیر میتواند به رهایی دست یابد. در اقسام سهگانه نحوه رعایت دینی فرد و در اقسام هشتگانه میزان درک سالک تعینکننده مرحله سلوک یوگهای او میباشد. او همچنین در مورد نقش متن مقدس صحبت میکند و آن را تنها در مراحل اولیه و متوسط سلوک کاربردی میداند. هَریبَدره طبقهبندی چهارگانهای از سالکان مسیر یوگه عرضه میکند و بیان میدارد که تنها دو نوع از این یوگینها شایستگی مطالعه متن حاضر را دارند. این پژوهش تلاشی در جهت درک صحیح مفهوم یوگه در آیین جینی به روش توصیفی-تحلیلی است.