بررسی و تدوین رهنمودهایی اخلاقی برای توسعه و استقرار سیستمهای هوش مصنوعی
نویسندگان
1 دانشگاه آزاد اسلامی
doi
10.22034/jipm.2025.2066388.2053چکیده
اخلاق هوش مصنوعی حوزه مطالعاتی نسبتاً نوظهوری در گستره اخلاق کاربردی است که متأثر از تحولات ناشی از توسعه و استقرار سیستم های هوش مصنوعی به بررسی پیامدها و مسایل اخلاقی و اجتماعی مرتبط با آن میپردازد . اگرچه برخی از این پیامدها و مسایل اخلاقی تا حدی قابل پیشبینی بوده و امکان تحلیلها و بررسیهای اخلاقی را فراهم آورده است، اما به نظر میرسد با رشد و نفوذ روزافزون سیستمهای هوش مصنوعی در تمامی ابعاد و شئون زندگی اجتماعی و فردی انسانها، چالشهای اخلاقی مبهم و پیچیدهای نیز در حال بروز است . این است که در حوزه مطالعاتی اخلاق هوش مصنوعی، مجموعه مسایلی که بهخوبی تثبیت شده یا از جامعیت قابل قبولی برخوردار باشد، در واقع وجود ندارد . البته، تلاشهای متعددی توسط سازمانهای ملی و بینالمللی در حوزه گردآوری و تدوین اصول و رهنمودهای اخلاق هوش مصنوعی در یک دهه اخیر انجام شده است . هر سند اخلاق هوش مصنوعی بهطور معمول، شامل دو بخش اصول اخلاقی و رهنمودهای اخلاقی است . در این سندها اصول اخلاقی، مبنای گردآوری و صورتبندی رهنمودهای اخلاقی است . هدف این مقاله معرفی اصول و تدوین رهنمودهای اخلاقی هوش مصنوعی با مطالعه هفت سند ملی و بینالمللی است . بر این اساس، پنج اصل اخلاقی یکپارچه «فلوریدی و کولز» مبنای گردآوری و بررسی رهنمودهای اخلاقی هوش مصنوعی قرار گرفت . این رهنمودها در سه مرحله بررسی شد . در مرحله اول، رهنمودهای اخلاقی از اسناد مذکور استخراج و در چارچوب پنج اصل اخلاقی فهرست شدند . در مرحله دوم، رهنمودهای گردآوریشده، یکدستسازی و پالایش گردیدند . در مرحله سوم، برای ارزیابی روایی یافتهها و دستاورد پژوهش، رهنمودهای اخلاقی پالایششده ذیل اصول اخلاقی پنجگانه، توسط گروهی کانونی از متخصصان، نقد و بررسی شد تا فرایند اعتباربخشی به رهنمودهای اخلاقی برگزیده با دستیابی به اِجماعی نسبی میان متخصصان انجام یابد .
