فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ظهور و افول تیپ‌های اجتماعی، یکی از معرّف‌های تحولات ِ جوامع است. ظهور ِ تیپی جدید با عنوان «آخوندهای مصدقی» در دهه‌های بیست و سی شمسی، از جمله‌ی همین معرف‌هاست. تیپی از حوزویان که نماد تلاش جامعه‌ی پسامشروطه‌ی ایران برای برقراری تعدال میان دین و دنیا و دینداری و توسعه بودند. نظیر همین تلاش برای رسیدن به نسبتی متعادل از دینداری و توسعه، در دوره‌ی زمانی مشابه در امریکای لاتین اتفاق می‌افتد. ثمره‌ی این وضعیت، ظهور تیپی جدید با عنوان باورمندان به «الهیات رهایی‌بخش» در میان کشیشان مسیحی است. در این متن تلاش شده‌است تا از خلال مقایسه‌ای میان این دو تیپ، نوع نقش‌آفرینی آن‌ها در جوامع خود به خصوص با تمرکز بر نسبت دین و مسائل اجتماعی بررسی شود. یافته‌های این پژوهش نشان از هشت شباهت و پنج تفاوت قابل تأمل در زمینه‌های شکلگیری و ویژگی‌های عملکردی این دو تیپ است. می‌توان ادعا کرد که شکلگیری تیپِ متألهان «الهیات رهایی‌بخش» در امریکای لاتین، با مسائلی تا حدی مشابه با جامعه ایران، چه از منظر جایگاه دین در جامعه و چه نوع مسائل اجتماعی توانست سرنوشت متفاوتی برای آن جوامع بیافریند و دین را با دنیا و دینداری را با توسعه هم‌راستا کند. چنان‌که در صورت تکرار تجربه‌ی تاریخی مشابه شکلگیری تیپ «آخوندهای مصدقی»، می‌توان به ایجاد چنین شرایطی نیز برای جامعه‌ی ایران امید داشت. همچنین به نظر می‌رسد تفاوت‌های اجتماعی اشاره شده‌ در مورد این دو تیپ نیز در میزان اثرگذاری متفاوت آن‌ها و در نوع سرنوشت متفاوت‌ تاریخی‌شان در زمینه‌ی اجتماعی ایران و امریکای لاتین اثرگذار بوده‌است.