بازخوانی انتقادی دیدگاه مدرسی طباطبایی پیرامون جایگاه مناظره در قرون نخست امامیه

نویسندگان

1 استاد حوزه و دانشگاه؛ پژوهشگر پژوهشکده بین المللی امام رضا علیه السلام

2 دانش آموخته دکتری دانشگاه ادیان و مذاهب و طلبه سطح 4 مدرسه علمیه عالی نواب

3 دانشیار دانشگاه ادیان و مذاهب قم

doi
10.22034/kalam.2024.555
چکیده

مناظـره یکـی از روش‌های مرسوم در دفاع از آموزه‌های دینی است که درآیات و روایات بر آن تأکید شده است؛ اما بااین‌وجود برخی از نو اندیشان دینی؛ همچون مدرسی طباطبایی با انتخاب گزینشی برخی روایات، بر این باورند که مناظره در طی قرون نخست از جایگاه رفیعی برخوردار نبوده است و غالب اندیشمندان امامیه در قرون نخست از مناظره کردن گریزان بوده‌اند و بیشتر به نقل احادیث اهل‌بیت علیهم‌السلام اهتمام داشته‌اند. در تحقیق حاضر، سـعی شده است دیدگاه بازتاب یافتۀ مدرسی طباطبایی در مورد جایگاه مناظره در کتاب «مکتب در فرآیند تکامل» با تکیه‌بر آیات و روایات و بـا روش توصیفی تحلیلـی و رویکرد انتقادی موردبررسی و ارزیابی قرار گیرد. نتایـج حاصـل از ایـن تحقیق نشـان می‌دهد دلایل مدرسی طباطبایی مبنی بر عدم برخورداری مناظره از جایگاه رفیع در قرون نخست، به جهاتی مختلفی همچون مخالفت با آموزه های قرانی و حدیثی و عدم اطلاق روایات منع، قابل‌پذیرش نبوده بلکه دلایل متقنی بر جایگاه رفیع مناظره در قرون نخست وجود دارد که نشان‌دهندۀ این است که مناظره یکی از شیوه‌های موردقبول اهل‌بیت علیهم‌السلام بوده است و روایات منع از مناظره را باید بر وجوه خاصی حمل نمود. بدیهـی اسـت، نتیجه این تحقیق می‌تواند در تبلیغ و اشاعه فرهنگ گفتگو مناظره با مخالفین در عصر حاضر، نقش مهم و راهبـردی داشـته باشـد.