کاربرد GIS و شاخص‌های ریخت زمین‌ساختی در پهنه‌بندی زمین-ساخت جنبا ‌منطقه شمال ‌نیشابور، شمال شرق ایران

نویسندگان

1 دانشگاه سیستان و بلوچستان

2 دانشگاه سیستان و بلوچستان

3 سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی شرق کشور

doi
چکیده

با­ توجه به اینکه کشور ایران بر­ ­روی کمربند زلزله خیز آلپ- هیمالیا قرار دارد و هر چند یک بار شاهد     زلزله­های مخرب و ویرانگری در آن می­باشیم، بررسی وضعیت زمین­ساخت جنبا و ارزیابی تهدیدات، خسارات و بروز این فعالیت­ها در شهرها از اهمیت بالایی برخوردار است. گستره مورد مطالعه در شمال شهر نیشابور و ارتفاعات جنوبی بینالود ( Km21117) قرار دارد. در این پژوهش با استفاده از هفت شاخص­ ریخت­سنجی کمی از قبیل شاخص­ نسبت شکل حوضه (BS)، انتگرال فراز سنجی (Hi)­، نامتقارن بودن حوضه آبریز (AF)، شاخص­سینوسیتی پیشانی کوهستان­(Smf)­، نسبت پهنای کف دره به ارتفاع آن (Vf)­، شاخص سینوسیتی رودخانه (S)، شاخص ­طول به گرادیان رود ­(SL) در زیر حوضه­های این منطقه، مطالعات دقیقی انجام گرفته است. نتایج این مطالعات بصورت لایه­های اطلاعاتی مختلف با یکدیگر تلفیق گردید. سپس با استفاده از نرم­افزارهای ArcGIS، Spss، Minitab و بررسی­های صحرایی نقشه پهنه­بندی زمین­ساخت جنبا منطقه بصورت کمی ترسیم و به 4 رده (بسیارفعال،  فعال،  نیمه فعال و غیرفعال) تفکیک گردید. براساس نقشه مذکور بخش جنوبی گستره مورد مطالعه با وسعت 441/538­ کیلومتر مربع معادل 32/36 درصد از گستره مورد مطالعه دارای زمین­ساخت بسیار فعال می­باشد. نقشه پهنه­بندی ترسیم شده، افزایش میزان فعالیت زمین­­ساختی را از شمال به سمت جنوب تا جنوب باختر، دامنه جنوبی بینالود  نشان می­دهد. نکته حائز اهمیت انطباق این مناطق با گسل­های فشاری شمال نیشابور، نیشابور و  زلزله­های متعدد تاریخی و دستگاهی ناشی از فعالیت این گسل­های فعال و جنبا است و این دلیل بر صحت مطالعات این پژوهش می­باشد. امید که این قبیل مطالعات پژوهشی بنیادی در مناطق مختلف انجام و مورد استفاده مسئولین در امر برنامه­ریزی شهری و ساخت ساز­ه­های سنگین قرار گیرد.