بررسی مدل مفهومی مصرف مجازی دیجیتال در کاربران تهرانی شبکه های اجتماعی

نویسندگان

1 دانش آموخته دکتری مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور، (نویسنده عهده دار مکاتبات)

2 دانشیار مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور

3 استاد موسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی:

doi
10.22034/jcsc.2021.127872.2141
چکیده

امروزه فضای مجازی در بسیاری از ابعاد زندگی فردی و اجتماعی انسان ها نقشی گسترده و مهم یافته است. بسیاری از انسان‌ها وقت، انرژی و پول بسیاری را در فضای مجازی صرف می-کنند تا محصولات دیجیتال بسیاری را تولید و در عین حال محصولات دیگران را مصرف -کنند. این شیوه از مصرف، مصرف مجازی دیجیتال نام گرفته است. شبکه‌های اجتماعی در این فرایند مصرف از اهمیت بسیاری برخوردار هستند زیرا افراد بسیاری را در فضای خود گردآورده‌اند و اغلب محصولات فضای وب در قالب لینک‌ها و محصولات چند رسانه‌ای در آن‌ها بازنشر می‌شود. این پژوهش می‌کوشد تا تفاسیر و معناهای کاربران تهرانی را از تجربه‌ی مصرف در شبکه‌های اجتماعی واکاوی کند. روش پژوهش، کیفی و به شیوه‌ی پدیدارشناسی تفسیری است. دو شبکه‌ی اجتماعی تلگرام و اینستاگرام که در ایران بسیار پرکاربرد هستند و قابلیت کنش‌های متنوع مجازی را فراهم می‌کنند، برای مطالعه‌ی میدانی انتخاب شدند. داده‌ها از سه منبع اخبار و گزارش‌ها پیرامون شبکه‌های اجتماعی، محتوای شبکه‌های اجتماعی و همچنین مصاحبه عمیق نیمه ساختارمند با مصرف کنندگان این شبکه‌ها به دست آمده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که چهار پدیده‌ی فرعی «شبکه‌ی دانش»، «بازنمایی و هویت»، «ابربازار» و «چالش هنجارها» نقش بسیار مهمی در تجربه‌ی زیسته‌ی کاربران در مصرف مجازی دیجیتال دارند. این چهار پدیده، در نهایت پدیده‌ی محوری پژوهش را می‌سازند که «لذت آزادی» نام گرفته است.