فلسفه جسم لطیف انگاری نفس در مکتب تفکیک؛ بررسی و نقد

نویسندگان

1 استادیار دانشکده الهیات و علوم اسلامی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

doi
10.22034/kalam.2024.561
چکیده

نفس‌شناسی از جمله مسائلی است که از قدیم الایام ذهن بشر را درگیر خود کرده است. تجرد و جسمانیت نفس یکی از مسائل نفس‌شناسی است. دیدگاه جسمانیت نفس با رهیافت‌های مختلفی از سوی اندیشمندان مادی و بیشتر متکلمان مطرح شده است. یکی از این رهیافت‌ها جسمانیت لطیف نفس است که در عصر حاضر با اقبال متفکران تفکیکی روبه‌رو شده است. این تحقیق در صدد تبیین فلسفه جسم لطیف انگاری نفس است که چرا و به چه انگیزه‌ای نفس اولا جسم و مادی و ثانیا لطیف و متفاوت از اجسام عادی تلقی شده است و پس از تبیین به ارزیابی و تحلیل این مسأله پرداخته است. با توجه به اقبال اندیشمندان تفکیکی به نظریه جسمانیت لطیف نفس، این تحقیق با محوریت آراء این متفکران به تحلیل مسأله پرداخته است. برای نیل به این هدف، در این تحقیق مسأله محور، اطلاعات مورد نیاز تحقیق از طریق مطالعه کتابخانه‌ای و به خصوص در آثار تفکیکیان اصطیاد شده و سپس با ارزیابی و تأملات عقلی و نقلی به تحلیل مسأله پرداخته شده است. در این تحقیق روشن شد که فلسفه‌های سلبی نظیر «مردود انگاری تجرد نفس» و «مردود انگاری جسم کثیف بودن نفس» و فلسفه‌های اثباتی که در دو قسم «ادله معرفتی» و «عوامل غیر معرفتی» تحلیل پذیرند، منشأ تمایل به جسمانیت لطیف نفس شده است. نگارنده با تأمل در این فلسفه‌ها به نقد آن‌ها پرداخته و معتقد است که این فلسفه‌ها برای جسم لطیف انگاری نفس کافی نیستند.