تبارشناسی: روش _ اندیشه ای انتقادی و مواجهه ای دیگرگون با گذشته، حال، آینده

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری بررسی مسائل اجتماعی ایران، دانشکدۀ علوم اجتماعی و اقتصاد، دانشگاه الزهرا (نویسندۀ مسئول)

2 استاد گروه علوم اجتماعی، دانشکدۀ علوم اجتماعی و اقتصاد، دانشگاه الزهراء،

3 دانشیار گروه علوم اجتماعی، دانشکدۀ علوم اجتماعی و اقتصاد، دانشگاه الزهراء

doi
10.22034/JCSC.2021.102392.1825
چکیده

< p>در متن حاضر کوشیده‌ایم به بررسی رویکرد تبارشناسانۀ فوکو و کلیت پروژۀ انتقادی‌اش درمقام نوعی روش‌ـ‌اندیشۀ انتقادی بپردازیم. ویژگی سرشت‌نمای این روش‌ـ‌اندیشۀ انتقادی آن است که درمقام نوعی استراتژی، به «موضع‌گیری» دگرگونۀ سوژۀ پژوهنده در برابر جهان و پروبلماتیزه‌شدن اکنون می‌انجامد. بااین‌همه، این اکنون اکنونی گسسته از گذشته و آینده نیست که بشود آن را در یک انزوای روش‌شناسانه به بحث نشست. به‌عکس، به یک تعبیر می‌توان یکی از شاخصه‌های انتقادی روش تبارشناسی را نگاه همزمانش به گذشته و حال و آینده، آن هم تحت لوای مفهوم «قدرت»، دانست. لذا در متن حاضر، برای تشریح و توضیح همین مدعا سعی نموده‌ایم مواجهۀ فوکو با زمان گذشته، از خلال مقالۀ «نیچه، تبارشناسی، تاریخ»، مواجهه‌اش با زمان حال، از خلال مقالۀ «نقد چیست؟»، و مواجهه‌اش با زمان آینده، از خلال مقالۀ «روشنفکرها و قدرت»، را واکاویم و تأملی نیز داشته باشیم بر مفهوم قدرت که هر سۀ این مواجهات را در یک کلیت واحد و معنادار گرد هم می‌آورد و کلید فهم آن در گروی درک این نکته است که قدرت فوکویی از حیث هستی‌شناسانه نه به صورت مایملک گروه یا نهادی خاص، بلکه به صورت مناسبات نیرو قابل توجه و پیگیری است.