فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

جوجوبا (Simmondsia chinensis Link Schneider) معروف به گیاه معجزه، گیاهی چندساله و مقاوم به تنش‌های زیستی و غیرزیستی است که به دلیل تولید روغن صنعتی باکیفیت، از اهمیت اقتصادی بالایی برخوردار است. تشخیص جنسیت گیاهچه‌های جوجوبا در مراحل اولیه رشد، برای بهینه‌سازی نسبت گیاهان نر و ماده و افزایش بهره‌وری در باغ‌های تجاری ضروری است. در این پژوهش، تنوع ژنتیکی 17 ژنوتیپ جوجوبای بذری (9 ماده و 8 نر) با استفاده از نشانگرهای RAPD و ISSR بررسی شد. هدف، اعتبارسنجی دو نشانگر اختصاصی جنسیت شامل ISSR (UBC-807 و CAPS) و دو نشانگر RAPD (F1 و F10) بود. نتایج نشان داد نشانگرهای مورد استفاده توانایی تفکیک قطعی جنسیت را از طریق تکثیر باند اختصاصی هر جنس نداشتند، اما تنوع ژنتیکی قابل توجهی بین ژنوتیپ‌های نر و ماده مشاهده شد. آغازگر F1 و CAPS به ترتیب بالاترین (82.5%) و پایین‌ترین (77.8%) چندشکلی را نشان دادند. همچنین، آغازگر F10 بیشترین تنوع شانون، تعداد آلل مؤثر، شاخص باند و هتروزیگوسیتی مورد انتظار را دارا بود. دندروگرام حاصل از ضریب تشابه جاکارد توانست ژنوتیپ‌های نر و ماده را به‌خوبی تفکیک کند. بررسی‌ها نشان داد ISSR در مقایسه با RAPD در بررسی تنوع ژنتیکی کارآمدتر است و آغازگر F1 به‌طور ویژه ژنوتیپ‌های نر را با دقت تفکیک کرد. این یافته‌ها نشان می‌دهد که علیرغم عدم توانایی تکثیر قطعی باندهای اختصاصی جنسیت، نشانگرهای مورد استفاده در شناسایی تنوع ژنتیکی مؤثر بوده و می‌توانند با کاهش هزینه‌های احداث باغ‌های جوجوبا، الگویی برای تفکیک جنسیت در سایر گونه‌های زراعی، باغی و دارویی باشند.